คอร์ติซอล (Cortisol) ฮอร์โมนแห่งความเครียด

ความเครียดส่งผลต่อฮอร์โมนคอร์ติซอลอย่างไร หากร่างกายหลั่งคอร์ติซอลมากเกินไปจะส่งผลกระทบอะไรบ้าง
เผยแพร่ครั้งแรก 14 เม.ย. 2018 อัปเดตล่าสุด 17 พ.ย. 2020 เวลาอ่านประมาณ 3 นาที
คอร์ติซอล (Cortisol) ฮอร์โมนแห่งความเครียด

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมเวลาเครียด ถึงรู้สึกสมองตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา กดดัน วิตกกังวล ไม่ผ่อนคลาย รู้ตัวอีกทีก็เผลอกินอาหารไม่หยุด จนน้ำหนักเพิ่มขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัว จริงๆ แล้วสิ่งที่อยู่เบื้องหลังความรู้สึก และพฤติกรรมเหล่านี้ ก็คือ "ฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol)" นั่นเอง 

ฮอร์โมนคอร์ติซอล คืออะไร

ฮอร์โมนคอร์ติซอล เป็นฮอร์โมนในกลุ่มสเตียรอยด์ ที่สร้างและหลั่งจากต่อมหมวกไต ฮอร์โมนคอร์ติซอลมีหน้าที่สำคัญในการตอบสนองต่อการอักเสบในร่างกาย และการตอบสนองต่อความเครียด โดยคอร์ติซอลจะช่วยเพิ่มระดับน้ำตาลในเลือด กระตุ้นการสูบฉีดเลือด ทำให้เลือดและสารอาหารไปเลี้ยงสมองได้ดีขึ้น สมองและร่างกายเราจึงอยู่ในภาวะตื่นตัว มีกำลังวังชา พร้อมสู้กับปัญหาและความเครียดต่างๆ คอร์ติซอลจึงถูกเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “ฮอร์โมนแห่งความเครียด”

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจระดับฮอร์โมนวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 1440 บาท ลดสูงสุด 2696 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 21

ฮอร์โมนคอร์ติซอล จะหลั่งมากขึ้นตอนไหนบ้าง

  • ตอนเช้า การหลั่งคอร์ติซอลจะมีระดับต่างกันไปตามช่วงเวลา โดยตอนเช้าจะหลั่งมากที่สุด เพื่อให้ร่างกายเกิดการตื่นตัว พร้อมกับการทำงานและกิจวัตรประจำวัน จากนั้นจะค่อยๆ ลดลงจนถึงตอนเย็น และก่อนนอน แต่ถ้าใครมีวิถีชีวิตที่ไม่ได้นอนกลางคืน ตื่นกลางวัน การหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลก็จะต่างออกไป
  • เมื่อเกิดความเครียด เนื่องจากฮอร์โมนคอร์ติซอลตอบสนองต่อความเครียด เมื่อมีเรื่องกวนใจหรือกังวล ร่างกายจะหลั่งคอร์ติซอลเพื่อกระตุ้นให้ร่างกายอยู่ในสภาพตื่นตัวตลอดเวลา
  • เมื่ออดนอน พักผ่อนไม่เพียงพอ เนื่องจากการอดนอนบ่อยๆ จะสัมพันธ์กับความเครียด ทำให้ร่างกายอ่อนแอ ร่างกายจึงตอบสนองโดยการหลั่งคอร์ติซอลมากขึ้น

ถ้าฮอร์โมนคอร์ติซอลไม่สมดุล จะเกิดอะไรขึ้น

แม้คอร์ติซอลจะเป็นฮอร์โมนที่มีความสำคัญต่อร่างกาย แต่หากเกิดความเครียดบ่อยๆ จนหลั่งคอร์ติซอลออกมามากเกินไป ก็อาจส่งผลเสียต่อร่างกายได้เช่นกัน ผลที่เกิดขึ้นจากการมีฮอร์โมนคอร์ติซอลสูง ได้แก่

  • อ้วนและน้ำหนักขึ้น เนื่องจากคอร์ติซอลจะกระตุ้นความหิวโหย เพื่อให้เรากินอาหารมากๆ เข้าไปชดเชยพลังงาน ปลุกให้สมองตื่นตัว และเพิ่มเรี่ยวแรงให้ร่างกาย โดยเฉพาะอาหารพลังงานสูง สังเกตว่าเวลารู้สึกเครียด มักอยากกินอาหารประเภท ของหวาน น้ำหวาน หรือฟาสต์ฟู้ด หากเกิดความเครียดบ่อยครั้งก็อาจทำให้มีไขมันสะสมตามใบหน้า แขน ขา และอ้วนขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัวได้
    ดังนั้น หากอยากมีรูปร่างที่ดีการรักษาสมดุลฮอร์โมนคอร์ติซอลจึงเป็นสิ่งสำคัญ เมื่อฮอร์โมนคอร์ติซอลไม่สมดุล ร่างกายมีความเครียดมากเกินไป นอกจากจะทำให้อยากอาหารแล้ว ยังส่งผลต่อระบบเผาผลาญอีกด้วย
  • น้ำตาลและไขมันในเลือดสูง ปัจจัยหนึ่งก็เป็นเพราะคอร์ติซอลมีบทบาทช่วยเพิ่มน้ำตาลในเลือด เพื่อให้ร่างกายนำมาใช้เป็นพลังงาน อีกปัจจัยหนึ่งก็เป็นผลมาจากการกินไม่หยุดเวลาเครียด ซึ่งทั้งน้ำตาล และไขมันในเลือด หากสูงเกินไปก็เสี่ยงต่อโรคเรื้อรังต่างๆ ได้ เช่น โรคเบาหวาน โรคอ้วน โรคไขมันอุดตันในเส้นเลือด เป็นต้น
  • ความดันสูง คอร์ติซอลมีบทบาทช่วยกระตุ้นการสูบฉีดเลือดและเพิ่มความดันโลหิต หากร่างกายอยู่ในภาวะความดันสูงเรื้อรัง ก็อาจเกิดโรคต่างๆ ตามมา โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ อาจร้ายแรงถึงขั้นเกิดเส้นเลือดในสมองแตกได้
  • การเรียนรู้และความจำแย่ลง เนื่องจากคอร์ติซอลจะส่งผลให้ประสิทธิภาพของสมองส่วนฮิปโปแคมปัส ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้แย่ลง รวมถึงขัดขวางการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ด้วย
  • ระบบต่างๆ ในร่างกายแปรปรวน เนื่องจากคอร์ติซอลส่งผลต่อร่างกายในหลายๆ ส่วน จึงอาจทำให้เกิดความผิดปกติที่ระบบต่างๆ ได้ เช่น เกิดโรคกระเพาะอาหาร ผู้ชายมีสมรรถภาพทางเพศเสื่อมลง ผู้หญิงมีประจำเดือนมาไม่ปกติ เกิดภาวะซึมเศร้า ผมร่วง เป็นต้น

ค่าฮอร์โมนคอร์ติซอลต่ำส่งสัญญาณอะไรบ้าง

ฮอร์โมนคอร์ติซอลมีส่วนเกี่ยวข้องกับระบบการทำงานของต่อมหมวกไต หากค่าคอร์ติซอลต่ำลง อาจหมายถึงต่อมหมวกไตทำงานผิดปกติ เกิดภาวะต่อมหมวกไตบกพร่องชนิดทุติยภูมิ (Scondary  adrenal  insufficiency) ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุของโรคแอดดิสัน (Addison's Disease) ทำให้ร่างกายอ่อนแรง วิงเวียนศีรษะ ซึมเศร้า หรือหงุดหงิดง่าย หากคุณพบว่า มีค่าฮอร์โมนคอร์ติซอลต่ำกว่าปกติ ควรพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยโรคต่อไป

จะทำอย่างไร ให้ฮอร์โมนคอร์ติซอลสมดุล

วิธีการรักษาความสมดุลของฮอร์โมนคอร์ติซอล คือการจัดการความเครียดของตนเอง ไม่ให้มีมากเกินไป หลายคนไม่สามารถจัดการกับความเครียดได้ จนทำให้ฮอร์โมนคอร์ติซอลเพิ่มสูงจนส่งผลกระทบกับร่างกาย แนะนำวิธีจัดการความเครียดเบื้องต้น ดังนี้

  • จัดสรรเวลาพักผ่อนให้เหมาะสม เพราะการอดหลับอดนอนจะส่งผลให้ร่างกายเกิดความเครียด 
  • ทำจิตใจให้แจ่มใส เช่น นั่งสมาธิ ไปทำบุญ ทำงานอดิเรกที่ตนเองชอบ อ่านหนังสือ ดูหนัง หรือท่องเที่ยว เป็นต้น
  • พบปะกับเพื่อนฝูง หรือคนที่เรารัก เพื่อปรึกษาปัญหา หรือระบายเรื่องที่ไม่สบายใจ
  • ออกกำลังกาย เพื่อให้ร่างกายหลั่งสารโดพามีน (Dopamine) หรือที่เรียกว่า ฮอร์โมนแห่งความสุข
  • กินอาหารที่มีประโยชน์ เพื่อสุขภาพร่างกายที่แข็งแรง 
  • ไม่เก็บปัญหาไว้คนเดียว
  • ปล่อยวางจากปัญหาที่ไม่สามารถแก้ไขได้ 

3 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
บทความต่อไป
Adrenocorticotropic Hormone (ACTH)
Adrenocorticotropic Hormone (ACTH)

ข้อควรรู้เกี่ยวกับการตรวจ Adrenocorticotropic Hormone (ACTH) เพื่อวินิจฉัยและติดตามฮอร์โมนคอร์ติซอลในร่างกาย พร้อมวิธีปฏิบัติเพื่อให้ผลการตรวจแม่นยำมากยิ่งขึ้น

อ่านเพิ่ม
คอร์ติซอล (Cortisol)
คอร์ติซอล (Cortisol)

คอร์ติซอล (Cortisol) คืออะไร? สำคัญต่อร่างกายอย่างไร?

อ่านเพิ่ม