กองบรรณาธิการ HD
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HD
นพ. ธนู โกมลไสย แพทย์ทั่วไป
ตรวจสอบความถูกต้องโดย
นพ. ธนู โกมลไสย แพทย์ทั่วไป
ตรวจสุขภาพ

ตรวจคัดกรองความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง จำเป็นต้องตรวจไหม ใครควรตรวจ?

โรคหลอดเลือดสมองนับเป็นโรคร้ายแรงที่คร่าชีวิตคุณได้ การตรวจคัดกรองความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองมีส่วนป้องกันความเสี่ยงนี้ได้
เผยแพร่ครั้งแรก 4 พ.ย. 2019 อัปเดตล่าสุด 26 มิ.ย. 2020 ตรวจสอบความถูกต้อง 19 พ.ย. 2019 เวลาอ่านประมาณ 5 นาที
ตรวจคัดกรองความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง จำเป็นต้องตรวจไหม ใครควรตรวจ?

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) คือ ภาวะที่สมองขาดเลือดไปหล่อเลี้ยง ดังนั้นเมื่อสมองขาดเลือดจะส่งผลให้เซลล์สมองค่อยๆ ตายลง ยิ่งสมองขาดเลือดนานเท่าไร โอกาสที่จะเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต และเสียชีวิต ก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น
  • โรคหลอดเลือดสมองแบ่งได้ 2 ประเภทหลักๆ คือ หลอดเลือดสมองตีบตัน หรืออุดตัน ซึ่งพบได้ประมาณ 70-85% ของโรคหลอดเลือดสมองทั้งหมด และ หลอดเลือดสมองแตก ทำให้มีเลือดออกมาอยู่ในเนื้อสมอง หรือเยื่อหุ้มสมอง พบได้น้อยกว่าประเภทแรก
  • อาการสําคัญของโรคหลอดเลือดสมองคือ แขนขาอ่อนแรง มีอาการชาครึ่งซีก พูดไม่ได้ ปากเบี้ยว กลืนลําบาก มองเห็นภาพซ้อน เดินเซ หากพบผู้ป่วยที่มีอาการดังกล่าวต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลเร็วที่สุด ยิ่งได้รับยาสลายลิ่มเลือดเร็วเท่าไหร่ ยิ่งมีโอกาสหายเป็นปกติมากขึ้นเท่านั้น
  • ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง เช่น  ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคไขมันในเลือดสูง โรคหัวใจ ผู้สูบบุหรี่เป็นประจำ ผู้ที่มีความเครียดสะสม ผู้ที่มีน้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน ผู้ที่มีประวัติบุคคลในครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมอง 
  • เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจตรวจสุขภาพผู้หญิงและผู้ชาย

โรคหลอดเลือดสมองนับเป็นหนึ่งในโรคที่มีความสำคัญต่อวงการสาธาณสุขโลก ปัจจุบันทั่วโลกมีผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองรายใหม่ราว 15 ล้านรายต่อปี ในจํานวนนี้มีผู้เสียชีวิตปีละประมาณ 5 ล้านราย ผู้ป่วยที่เหลือมักเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต 

จากสถิติพบว่า คนไทยเสียชีวิตด้วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือโรคอัมพฤกษ์ อัมพาต วันละประมาณ 126 คน โดยเฉลี่ยส่วนใหญ่เสียชีวิตในช่วงอายุ 55-65 ปี หนทางหนึ่งที่ช่วยลดความเสี่ยงของการป่วยและอัตราการชีวิตลงได้ คือ การตรวจคัดกรองความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองอย่างสม่ำเสมอ

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 427 บาท ลดสูงสุด 13385 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

171

โรคหลอดเลือดสมองคืออะไร?

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) คือ ภาวะที่สมองขาดเลือดไปหล่อเลี้ยง ซึ่งตามปกติสมองจะทำงานโดยอาศัยพลังงานจากน้ำตาลกลูโคสและออกซิเจนที่อยู่ในกระแสเลือด ดังนั้นเมื่อสมองขาดเลือด ก็จะส่งผลให้เซลล์สมองค่อยๆ ตายลง 

ยิ่งสมองขาดเลือดนานเท่าไร โอกาสที่จะเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต และเสียชีวิต ก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น 

โรคหลอดเลือดสมองแบ่งได้กี่ประเภท?

โรคหลอดเลือดสมองนั้นแบ่งได้ 2 ประเภทหลักๆ คือ

  1. หลอดเลือดสมองตีบตัน หรืออุดตัน (Ischemic stroke) พบได้ประมาณ 70-85% ของโรคหลอดเลือดสมองทั้งหมด
  2. หลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic stroke) ทำให้มีเลือดออกมาอยู่ในเนื้อสมอง (Intracerebral hemorrhage) หรือเยื่อหุ้มสมอง (Subarachnoid hemorrhage) พบประมาณ 15-30% ของโรคหลอดเลือดสมอง

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคหลอดเลือดสมองคืออะไร?

โรคหลอดเลือดสมองสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกๆ คน พบว่า เพศชายมีโอกาสเกิดโรคหลอดเลือดสมองสูงกว่าเพศหญิง แต่ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงดังต่อไปนี้ ต้องระวังการเกิดโรคหลอดเลือดสมองมากกว่าคนทั่วไป

  • ผู้ที่มีปัญหาความดันโลหิตสูง (เป็นสาเหตุสําคัญที่สุดของโรคหลอดเลือดสมองตีบและแตก)
  • ผู้ป่วยโรคเบาหวาน (เป็นสาเหตุสําคัญของโรคหลอดเลือดสมองชนิดตีบ)
  • ผู้ที่มีไขมันในเลือดสูง
  • ผู้ป่วยโรคหัวใจ
  • ผู้ที่มีพฤติกรรมบริโภคเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ในปริมาณมากกว่า 2 แก้วต่อวัน
  • ผู้ที่สูบบุหรี่เป็นประจำ
  • ผู้ที่มีน้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน
  • ผู้ที่มีอายุมากกว่า 55 ปีขึ้นไป
  • ผู้ที่มีความเครียดสะสม
  • ผู้ที่มีประวัติบุคคลในครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมอง
  • ผู้ที่เคยมีประวัติเป็นโรคหลอดเลือดสมองมาก่อน
  • ผู้ที่ป่วยเป็นโรคทางพันธุืกรรมบางโรค เช่น โรคถุงน้ำในไต

โรคหลอดเลือดสมองมีอาการอย่างไร?

อาการสําคัญของโรคหลอดเลือดสมอง คือ แขนขาอ่อนแรง มีอาการชาครึ่งซีก พูดไม่ได้ ปากเบี้ยว กลืนลําบาก มองเห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็น เดินเซ ด้วยความสำคัญของโรคหลอดเลือดสมองนี้เอง จึงมีการบัญญัติคำเพื่อสื่อถึงความสำคัญของโรคว่า  F.A.S.T ขึ้น 

ทั้งนี้อักษรแต่ละตัวจะมีความหมายสื่อถึงโรคหลอดเลือดสมองทั้งสิ้น

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
เข้าร่วมงานวิจัยทางการแพทย์วันนี้

ค้นหางานวิจัยที่คุณสามารถเข้าร่วมได้ เพื่อรับการรักษาใหม่ที่อาจทำให้อาการของคุณดีขึ้น และเป็นส่วนหนึ่งในการทำดีเพื่อสังคม

E02
  •  F ย่อมาจาก FACE คือ อาการหน้าเบี้ยว หรือมุมปากไม่เท่ากัน หลับตาไม่สนิท
  • A ย่อมาจาก ARM คือ อาการแขน หรือขาอ่อนแรง ยกแขน หรือขาไม่ขึ้น ชาครึ่งซีก 
  • S คือ SPEECH ผู้ป่วยจะมีอาการพูดไม่ได้ หรือพูดไม่ชัด
  • T คือ TIME เพื่อเน้นความสําคัญของเวลา หากมีอาการดังที่กล่าวมาต้องรีบนำส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

ทั้งนี้มักมีข้อมูลบางแหล่งกล่าวว่า หากมีอาการ F.A.S.T ต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลภายใน 3-4 ชั่วโมง แต่จริงๆ แล้ว หากพบผู้ป่วยที่มีอาการดังกล่าวต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลโดย “เร็วที่สุด” 

เนื่องจากโรคหลอดเลือดสมองนี้ยิ่งรักษาด้วยการยาสลายลิ่มเลือดได้เร็วเท่าไร โอกาสที่ผู้ป่วยจะหายกลับมาเป็นปกติก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น 

จากสถิติพบว่า หากผู้ป่วยได้รับยาสลายลิ่มเลือดภายในเวลา 90 นาทีหลังเกิดอาการ โอกาสจะหายเป็นปกติสูงถึง 3 เท่าของผู้ที่ไม่ได้รับยา แต่หากได้รับยาในเวลา 3 ชั่วโมง ถึง 4 ชั่วโมง 30 นาที ผู้ป่วยจะมีโอกาสหายเป็นปกติเพียง 1.2-1.3 เท่า ของผู้ที่ไม่ได้รับยา

ดังนั้นหากเกิดอาการใดๆ ที่สงสัยว่า อาจเป็นโรคหลอดเลือดสมองควรนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที หรือโทรศัพท์แจ้งเหตุผู้ป่วยฉุกเฉินที่เบอร์ 1669 เพื่อความปลอดภัยสูงสุด

ภาวะสมองขาดเลือดชั่วขณะ (Transient Ischemic Attack: TIA) คืออะไร?

นอกจากโรคหลอดเลือดสมองที่แสดงอาการอย่างต่อเนื่องแล้ว ยังมีอีกภาวะหนึ่งที่แสดงอาการเหมือนกับโรคหลอดเลือดสมองทุกประการ แต่จะหายเป็นปกติได้เองภายใน 24 ชั่วโมง โดยส่วนใหญ่จะหายได้ภายในเวลา 30 นาที

ภาวะนี้เรียกว่า "ภาวะสมองขาดเลือดชั่วขณะ" หมายถึง เกิดการอุดกั้นของเส้นเลือดเพียงชั่วชณะเท่านั้น

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 427 บาท ลดสูงสุด 13385 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

171

แม้ว่าจะเป็นอาการที่เกิดขึ้นเพียงไม่นาน ซึ่งคนส่วนใหญ่มักมองข้ามและไม่เห็นความสำคัญ แต่จริงๆ แล้วนับว่าสำคัญอย่างมาก เพราะเป็นสัญญาณเตือนถึงอันตรายที่จะเกิดโรคหลอดเลือดสมอง 

โดยจากสถิติพบว่า หลังเกิดภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว ภายใน 48 ชั่วโมง อัตราการเกิดอาการซ้ำ จนทำให้ผู้ป่วยมีภาวะอัมพฤกษ์ อัมพาต จะสูงถึง 5% และภายใน 3 เดือน อัตราดังกล่าวจะเพิ่มสูงขึ้นเป็น 10%

ดังนั้นแม้ว่าอาการต่างๆ จะหายไปแล้ว ก็ควรต้องไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและป้องกันการเกิดอาการซ้ำ

ป้องกันโรคหลอดเลือดสมองได้อย่างไร?

รู้หรือไม่ว่า เราสามารถป้องกันการเกิดโรคหลอดเลือดสมองได้ถึง 90% ด้วยการปฏิบัติตัวอย่างเหมาะสม หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆ ที่ทำให้เกิดโรค ดังนี้

  • หลีกเลี่ยงการดื่มที่มีแอลกอฮอล์ 
  • งดการสูบบุหรี่ 
  • งดรับประทานอาหารที่มีไขมันสูง น้ำตาลสูง คอเลสเตอรอลสูง 
  • เน้นการรับประทานผักสด ผลไม้สด ธัญพืชและถั่ว และอาหารที่มีเส้นใยมาก
  • รับประทานอาหารให้ครบทุกมื้อ โดยเฉพาะอาหารเช้าซึ่งเป้นมื้อสำคัญ แต่หลายคนมักละเลย
  • ตรวจวัดระดับความดันโลหิตอย่างสม่ำเสมอ สำหรับผู้ที่ป่วยเป็นโรคความดันโลหิตสูง จำเป็นต้องรับประทานยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
  • รับประทานยา หรือฉีดยาตามแพทย์สั่ง และเข้ารับการตรวจอย่างสม่ำเสมอ สำหรับผู้ที่ป่วยเป็นโรคเบาหวาน
  • ออกกำลังกายอย่างเหมาะสมและสม่ำเสมอ 
  • รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
  • พักผ่อนให้เพียงพอ ไม่เข้านอนดึกเกินไป 
  • หลีกเลี่ยงความเครียด

คัดกรองความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง ตรวจอะไรบ้าง?

นอกจากการป้องกันด้วยการปรับพฤติกรรมแล้ว การป้องกันอีกรูปแบบหนึ่งที่มีประสิทธิภาพคือ การตรวจคัดกรองความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง โดยมีรายละเอียดการตรวจที่สำคัญดังนี้

  • ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (Complete Blood Count: CBC)
  • ตรวจหาระดับน้ำตาลในเลือด (Fasting Blood Sugar)
  • ตรวจระดับไขมันในเลือด (Cholesterol)
  • ตรวจระดับไขมันในเลือด (Triglyceride)
  • ตรวจระดับไขมันในเลือด (High Density Lipoproteins: HDL)
  • ตรวจระดับไขมันในเลือด (Low Density Lipoproteins: LDL)
  • ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram: EKG)
  • ตรวจการทำงานของไต (ตรวจหาค่า BUN ตรวจหาค่า Creatinine และ ตรวจหาค่า eGFR)

นอกเหนือจากรายการที่กล่าวมานี้ บางโรงพยาบาลยังมีการตรวจเพิ่มเติม ได้แก่

  • ตรวจหาโรคหลอดเลือดส่วนปลาย ABI (Ankle-Brachail Index)
    หลักการของการทำ Ankle-Brachail Index คือ การเปรียบเทียบความดันโลหิตระหว่างหลอดเลือดแดงที่แขน (Brachial Artery) และหลอดเลือดแดงที่ขาบริเวณข้อเท้า (Ankle)
  • ตรวจหลอดเลือดที่คอ (Carotid Duplex Ultrasound)
  • การถ่ายภาพสมองและหลอดเลือดสมองด้วยเครื่องสนามแม่เหล็กไฟฟ้า (MRA Brain)
  • ตรวจการไหลเวียนของหลอดเลือดในสมอง (Transcranial Doppler: TCD)

ค่าใช้จ่ายในการตรวจคัดกรองโรคหลอดเลือดสมอง

โดยทั่วไป การตรวจคัดกรองโรคหลอดเลือดสมองในรายการพื้นฐานจะเริ่มต้นที่ประมาณ 3,000 บาท แต่หากต้องการตรวจรายการอื่นๆ เพิ่มเติมที่เจาะลึกมากขึ้น ค่าใช้จ่ายจะเพิ่มขึ้นตามรายการที่ต้องการตรวจ ขึ้นอยู่กับโปรแกรมของแต่ละโรงพยาบาล 

โปรแกรมราคามีตั้งแต่หลักพันไปจนถึงหลักหมื่น แต่สำหรับผู้ที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มที่มีปัจจัยเสี่ยงสูง การตรวจโปรแกรมพื้นฐานก็เพียงพอแล้ว

โรคหลอดเลือดสมองเป็นโรคอันตรายที่คร่าชีวิตคนทั่วโลกเป็นจำนวนมาก หากอยากห่างไกลจากโรคหลอดเลือดสมอง วิธีที่ดีที่สุดคือ การหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆ รับประทานอาหารอย่างเหมาะสมและออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอควบคู่กันไป รวมทั้งเข้ารับการตรวจคัดกรองโรคหลอดเลือดสมองปีละครั้ง

หากปฏิบัติตัวได้ตามที่กล่าวมานี้ไม่เพียงแต่จะช่วยให้คุณห่างไกลจากโรคหลอดเลือดสมองเท่านั้น ยังช่วยให้ห่างไกลจากโรคอื่นๆ ได้อีกด้วย 

เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจตรวจสุขภาพผู้หญิงและผู้ชาย จากคลินิกและโรงพยาบาลใกล้คุณ และไม่พลาดทุกการอัปเดตเรื่องสุขภาพและโปรโมชั่นเมื่อกดดาวน์โหลดแอป iOS และ Android


5 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
Gaillard, Frank. "Ischaemic stroke". radiopaedia.org. Retrieved 3 June 2018. Donnan GA, Fisher M, Macleod M, Davis SM (May 2008). "Stroke". Lancet. 371 (9624): 1612–23. doi:10.1016/S0140-6736(08)60694-7. PMID 18468545
โรงพยาบาลธนบุรี, PK คัดกรองความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง, (https://www.thonburihospital.com/PK_Stroke_Screening2019.html).
โรงพยาบาลกรุงเทพ, แพคเกจตรวจหาปัจจัยเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง อัมพฤกษ์ อัมพาต, (https://www.bangkokhospital.com/th/package/brain/stroke-clinic-package).

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม