ECMO (extracorporeal life support) คืออะไร ?

ECMO หมายถึง การค้ำจุนชีวิตสำหรับผู้ที่ป่วยหนัก ผ่านการพัฒนามาอย่างมาก
เผยแพร่ครั้งแรก 7 ต.ค. 2017 อัปเดตล่าสุด 17 พ.ย. 2020 เวลาอ่านประมาณ 4 นาที
ECMO (extracorporeal life support) คืออะไร ?

แม้ว่าเราจะยังห่างไกลจากระบบช่วยค้ำจุนชีวิตอย่างของดาร์กเวเดอร์ แต่ ECMO หรือ extracorporeal life support ก็ได้รับการพัฒนามาอย่างมากในช่วงเวลาไม่กี่ปีมานี้

เดิมทีการรักษาดังกล่าวใช้เพื่อช่วยเด็กทารก แต่จำนวนของผู้ใหญ่ที่ได้รับการใช้ ECMO ก็กำลังเพิ่มขึ้น และศูนย์ ECMO ก็กำลังเกิดขึ้นเรื่อย ๆ ทั่วโลก

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจ DNA วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 5605 บาท ลดสูงสุด 3895 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 53

อ้างอิงจากองค์กรช่วยชีวิตด้วย ECMO (Extracorporeal Life Support Organization -ELSO) ซึ่งยังคงค้างค่าใช้จ่ายสำหรับ ECMO อยู่ โดยตั้งแต่ปี 1990 มีการใช้ECMO เพื่อช่วยเหลือคน 58,842 คนทั่วโลกและเพิ่มขึ้นทุกปี

ถึงแม้ว่ากว่าครึ่งของผู้ป่วยเหล่านั้นจะเป็นเด็กทารกที่มีปัญหาระบบทางเดินหายใจ แต่ก็มี 10,426 รายที่เป็นผู้ใหญ่ที่มีทั้งปัญหาของระบบทางเดินหายใจและระบบไหลเวียนโลหิต หรือจำเป็นต้องฟื้นคืนการทำงานของปอด

ECMO คืออะไร ?

ECMO (หรืออีกชื่อหนึ่งคือ extracorporeal life support หรือ ECLS) เป็นวิธีหนึ่งในการช่วยชีวิตระยะสั้นในผู้ที่มีความเจ็บป่วยร้ายแรง (เช่น การทำงานของปอดหรือหัวใจล้มเหลว) ECMO จะเติมออกซิเจนในเลือดและนำคาร์บอนไดออกไซด์ออกมา และยังช่วยเรื่องระบบไหลเวียนเลือด (ความดันโลหิต) ได้อีกด้วย ECMO เป็นเครื่องปอดและหัวใจเทียม (cardiopulmonary bypass)ชนิดไม่เต็มรูปแบบและใช้นอกห้องผ่าตัด ส่วนเครื่องปอดและหัวใจเทียมชนิดเต็มรูปแบบ (heart-lung machines) จะใช้ระหว่างการผ่าตัดเพียงไม่กี่ชั่วโมงเท่านั้น

ECMO ใช้เพื่อลดภาระงานของปอดและหัวใจเป็นเวลาหลายวัน ซึ่งในทางทฤษฎีแล้วจะช่วยส่งเสริมการรักษาตัวและใช้ในผู้ป่วยที่หากได้รับการรักษาฉุกเฉินแล้วจะมีโอกาสรอดชีวิตเพิ่มขึ้น และใครก็ตามที่อาจจะเสียชีวิตได้หากไม่ได้ใช้ ECMO

ย้อนกลับไปในปี 1944 นักวิจัยพบว่าเลือดที่ผ่านแผ่นเนื้อเยื่อที่ยอมให้สารผ่านได้เพียงบางส่วน (semipermeable membrane) จะได้รับออกซิเจน การสังเกตดังกล่าวกลายเป็นพื้นฐานของเครื่องปอดและหัวใจเทียม โดยในช่วงแรก เครื่องปอดและหัวใจเทียมต้องใช้แผ่นผลิตออกซิเจน ซึ่งจะทำให้เลือดสัมผัสกับอากาศโดยตรง ผลข้างเคียงของเครื่องปอดและหัวใจรุ่นแรกนี้คือ เกิดการแตกของเม็ดเลือด (hemolysis) ซึ่งทำให้จำกัดการใช้ประโยชน์จากเครื่องได้มากสุดเพียงไม่กี่ชั่วโมงเท่านั้น

ในปี 1956 การพัฒนาแผ่นเนื้อเยื่อผลิตออกซิเจน (membrane oxygenator) ช่วยแก้ปัญหาดังกล่าวได้ และเป็นพื้นฐานของการใช้ ECMO ที่ยาวนานมากขึ้น

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจ DNA วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 5605 บาท ลดสูงสุด 3895 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 53

ส่วนประกอบของเครื่อง ECMO โดยทั่วไปมีดังนี้

  • heat exchanger เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อน
  • membrane oxygenator แผ่นเยื่อผลิตออกซิเจน
  • roller or centrifugal pump ปั๊ม
  • circuit tubing
  • catheters ที่จำเพาะ  (VV ECMO ส่งเลือดกลับเข้าสู่ระบบหลอดเลือดดำผ่านทางหลอดเลือดดำใหญ่ superior vena cava หรือหัวใจห้องบนขวา (right atrium) และ VA ECMO ส่งเลือดกลับเข้าสู่ระบบหลอดเลือดแดงผ่านทางเส้นเลือดแดงใหญ่ aorta หรือ common carotid artery)

ในบางกรณีจะมีวงจรขนานที่มีปั๊มและเครื่องผลิตออกซิเจนอีกชุดเพื่อช่วยในการให้ออกซิเจนและการนำเอาคาร์บอนไดออกไซด์ออก อัตราการไหลจะถูกปรับโดยขึ้นอยู่กับระบบไหลเวียนโลหิตของผู้ป่วย ได้แก่ ความดันโลหิต ความเป็นกรดด่าง การทำงานของอวัยวะปลายทาง และสถานะของเลือดในหลอดเลือดดำ โดยจะมีแต่ VA ECMO เท่านั้นที่ช่วยค้ำจุนระบบการไหลเวียนโลหิตหรือความดันโลหิต และสุดท้าย ถึงแม้ว่าเครื่องหัวใจและปอดเทียมชนิดเต็มรูปแบบจะใช้ในห้องผ่าตัดภายใต้การดมยาสลบ แต่ ECMO จะใช้ภายใต้การระงับความรู้สึกเฉพาะที่

ผู้ที่ใช้ ECMO มักเป็นผู้ที่ป่วยมาก และไม่ใช่ทุกคนที่รอดมาได้

ในปี 2013 ทาง ELSO รายงานว่ามีเพียง 72% ของผู้ที่ใช้ ECMO ที่รอดชีวิต โดยสถิติดังกล่าวส่วนใหญ่ขึ้นกับเด็กทารกที่มีการบาดเจ็บของปอดในระดับจำกัด (สังเกตว่าเด็กทารกมีปอดที่ยังใหม่ และมักใช้ ECMO ได้โดยที่ไม่มีโรคร่วม หรือมีความเสียหายของปอดอย่างที่พบได้บ่อยในผู้ใหญ่) ยิ่งไปกว่านั้น แม้ว่า 72% ของผู้ที่ใช้ ECMO จะรอดชีวิต แต่ก็มีเพียง 60% เท่านั้นที่มีชีวิตรอดจนได้กลับบ้านหรือได้รับการส่งตัวไปรักษาต่อ และเช่นเดียวกัน สถิตินี้ก็มาจากทารกเป็นหลัก หากดูโดยเจาะจงแล้ว มีเพียง 56% ของผู้ใหญ่ที่มีปัญหาของระบบทางเดินหายใจที่อยู่รอดจนได้กลับบ้านหรือส่งตัวไปรักษาต่อ

ผลข้างเคียงของ ECMO มีทั้งการมีเลือดออกภายในและภายนอกร่างกายอย่างรุนแรง การติดเชื้อ การเกิดลิ่มเลือด (thrombosis-การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดซึ่งทำให้ถึงแก่ชีวิตได้) และปั๊มล้มเหลว โดยเพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงของการเกิดลิ่มเลือด ส่วนประกอบของ ECMO จะถูกเคลือบไว้ด้วย heparin ซึ่งทำให้เลือดจางลง

เมื่อใดที่จะใช้ ECMO ?

ต่อไปนี้เป็นบางกรณีที่จะใช้ ECMO ในทารก

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจ DNA วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 5605 บาท ลดสูงสุด 3895 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 53
  • ภาวะความดันในหลอดเลือดปอดสูงคงที่ (persistent pulmonary hypertension of the newborn-PPHN)
  • ภาวะสำลักขี้เทาในเด็กทารก (meconium aspiration syndrome)
  • ปอดติดเชื้อหรือการติดเชื้อที่รุนแรงอื่น ๆ
  • ภาวะไส้เลื่อนกระบังลมตั้งแต่แรกเกิด (congenital diaphragmatic hernia)
  • โรคหัวใจตั้งแต่กำเนิด (congenital heart disease)

และต่อไปนี้คือกรณีที่จะใช้ ECMO ในเด็กที่โตขึ้น

  • หลังการผ่าตัดซ่อมแซมหัวใจ
  • ปอดติดเชื้อจากการสำลัก
  • ปอดติดเชื้อ
  • การติดเชื้อในกระแสเลือด
  • การได้รับสารพิษ
  • การจมน้ำ
  • ภาวะหอบหืดรุนแรง

การใช้ ECMO กำลังมีบทบาทมากขึ้นในการรักษาผู้ใหญ่ ถึงแม้ว่าจะมีหลักฐานรองรับการใช้ทั่วไปเพียงเล็กน้อย (หมายความว่าเรายังต้องการการศึกษาทดลองขนาดใหญ่เพื่อที่จะสร้างแนวทางการรักษาที่เป็นสากล) รายงานผู้ป่วย (case report) การศึกษาชนิดจากผลไปหาเหตุ (retrospective study) และอื่น ๆ กำลังเพิ่มขึ้น ซึ่งทำให้เห็นว่า ECMO อาจมีประโยชน์ในภาวะหลากหลาย และถึงแม้ว่าจะยังไม่มีข้อห้ามที่ชัดเจนสำหรับการใช้งาน แต่ก็มีข้อห้ามในบางกรณี ซึ่งมีความเห็นที่ผู้เชี่ยวชาญแนะนำ เช่น กรณีที่ภูมิคุ้มกันของร่างกายอ่อนแอ (การกดภูมิคุ้มกัน) ความเสี่ยงในการมีเลือดออกรุนแรง (ความบกพร่องของการแข็งตัวเลือดอย่างมาก) อายุมาก และการมีน้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน

ต่อไปนี้เป็นกรณีที่จะใช้ ECMO ในผู้ใหญ่

  • หัวใจหยุดเต้นจากภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน หรือลิ่มเลือดอุดหลอดเลือดแดงในปอด
  • หัวใจล้มเหลว
  • ระบบการหายใจล้มเหลวจาก ARDS หรือไวรัส H1N1

อีกสองอย่างเกี่ยวกับข้อมูลของ ECMO สำหรับผู้ใหญ่ ข้อแรก ECMO ไม่เหมือนกับเครื่องช่วยหายใจ โดยหลีกเลี่ยงการทำอันตรายต่อปอด (barotrauma) หรือปอดแฟบ (atelectasis) ข้อสอง การศึกษาแบบ meta analysis (การศึกษาแบบวิเคราะห์) แสดงให้เห็นว่า ECMO อาจไม่มีประโยชน์สำหรับผู้ที่รับการปลูกถ่ายหัวใจ ผู้ที่มีภาวะติดเชื้อไวรัสของกล้ามเนื้อหัวใจ (viral cardiomyopathy) และผู้ที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาตามปกติ

สรุปแล้ว ECMO อาจเป็นการรักษาที่คุณไม่มีโอกาสได้สัมผัสในชีวิตของคุณหรือคนที่คุณรัก ซึ่งนับเป็นเรื่องดีเพราะ ECMO เป็นการรักษาสำหรับผู้ที่ป่วยหนัก อย่างไรก็ตาม ECMO แสดงให้เห็นถึงความหวังในการช่วยผู้คนอีกมากมาย ถึงแม้ว่าเราอาจจะไม่สามารถสร้างระบบการค้ำจุนร่างกายได้ 2 เท่าเหมือนชุดของดาร์ธเวเดอร์ก็ตาม แต่เราก็กำลังมีความเข้าใจที่ลึกซึ้งมากขึ้นเกี่ยวกับการช่วยค้ำจุนชีวิตในระยะสั้น

จำตอนที่ลุคถอดหน้ากากของดาร์ธเวเดอร์ได้หรือเปล่า (“แต่คุณจะตายนะ ! ”)? พอมาถึงตอนนี้ในมหากาพย์ไตรภาค ฉันก็รู้สึกเห็นใจดาร์ธเวเดอร์ขึ้นมาเหมือนกัน


4 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
ECMO (Extracorporeal Membrane Oxygenation). Healthline. (https://www.healthline.com/health/extra-corporeal-membrane-oxygenation)
Extracorporeal membrane oxygenation: (ECMO). (n.d.) (http://www.chop.edu/treatments/extracorporeal-membrane-oxygenation-ecmo#.VwK1LkdHPGs)
Extracorporeal membrane oxygenation (ECMO). (2015, May) (http://www.cincinnatichildrens.org/health/e/ecmo/)

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
บทความต่อไป