กองบรรณาธิการ HD
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HD
นพ.พิสุทธิ์ พงษ์ชัยกุล
ตรวจสอบความถูกต้องโดย
นพ.พิสุทธิ์ พงษ์ชัยกุล

การให้อาหารทางสายยาง (Tube Feeding)

แนะนำ 3 สูตรอาหารสำหรับการให้อาหารทางสายยางที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ
เผยแพร่ครั้งแรก 19 ก.พ. 2019 อัปเดตล่าสุด 17 พ.ย. 2020 ตรวจสอบความถูกต้อง 9 พ.ย. 2020 เวลาอ่านประมาณ 3 นาที
การให้อาหารทางสายยาง (Tube Feeding)

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • สูตรอาหารทางสายยางมี 3 สูตร ได้แก่สูตรน้ำนมผสม สูตรปั่นผสม และสูตรสำเร็จ 
  • อาหารสูตรน้ำนมผสมเตรียมง่าย ใช้เวลาน้อย เหมาะสำหรับผู้ป่วยเด็ก เนื่องจากมีส่วนประกอบของนมเป็นหลัก จึงมักจะก่อให้เกิดอาการท้องเสียสำหรับผู้ใหญ่ที่ไม่ได้ดื่มนมมาเป็นระยะเวลานาน และไม่มีน้ำย่อยน้ำตาลแลคโตส (Lactose) แล้ว
  • อาหารสูตรปั่นผสมเหมาะสำหรับผู้ใหญ่เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาการแพ้นมวัว สามารถปรับเปลี่ยนวัตถุดิบได้ ขึ้นอยู่กับความสะดวกในการเตรียม แต่สุดท้ายจะต้องได้คุณค่าครบถ้วนตามที่แพทย์กำหนด โดยเฉพาะคาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน
  • การให้อาหารรูปแบบเหลวผ่านทางสายยาง หรือสายให้อาหาร ยังต้องใส่ใจเรื่อง "ความสะอาด ปราศจากเชื้อโรค และการปนเปื้อนต่างๆ" ทั้งในขั้นตอนการเตรียมอาหารและสายให้อาหาร รวมทั้งการทำความสะอาดหลังให้อาหารทางสายยางเสร็จ 
  • เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจตรวจสุขภาพผู้หญิง ผู้ชายทุกวัย

ตามปกติคนเราได้รับสารอาหารต่างๆ จากการดื่มและการรับประทาน ในกรณีที่ไม่สามารถรับประทานอาหารทางปากได้ตามปกติไม่ว่าจะมีสาเหตุจากการเบื่ออาหาร ความเจ็บป่วยอย่างรุนแรง มีปัญหาเกี่ยวกับการกลืนและการย่อยอาหาร หรือหมดสติไม่รู้สึกตัว 

สาเหตุเหล่านี้อาจส่งผลให้ร่างกายได้รับพลังงานและสารอาหารไม่เพียงพอกับความต้องการ ส่งผลให้ร่างกายไร้แรงและเกิดภาวะทุพโภชนาการตามมาได้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 437 บาท ลดสูงสุด 24479 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 2

ในกรณีนั้นจึงจำเป็นต้องมีการให้ "อาหารรูปแบบของเหลว" เข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร โดยผ่านสายยาง หรือสายให้อาหาร 

สูตรอาหารทางสายยางมีอะไรบ้าง? 

สูตรอาหารทางสายยางแบ่งออกเป็น 3 สูตร ดังนี้

อาหารสูตรน้ำนมผสม (Milk based formula) 

อาหารสูตรนี้ใช้นมและผลิตภัณฑ์จากนมเป็นส่วนผสมสำคัญ ประกอบกับส่วนผสมอื่น เช่น น้ำตาล น้ำมันพืช ไข่ เพื่อให้ผู้รับประทานได้รับสารอาหารเพิ่มขึ้น โดยสัดส่วนของวัตถุดิบที่น้ำมาใช้จะขึ้นอยู่กับพลังงานและสารอาหารที่แพทย์กำหนด 

อาหารที่ให้พลังงาน 1 kcal/ml จะมีความเข้มข้นที่พอเหมาะและไหลผ่านสายให้อาหารได้ดี ในกรณีที่ต้องการอาหารพลังงานสูง นักกำหนดอาหาร (Dietitian) สามารถดัดแปลงสูตรอาหารตามความเหมาะสมได้

อาหารสูตรน้ำนมผสมเตรียมง่าย ใช้เวลาน้อย เหมาะสำหรับผู้ป่วยเด็กมากกว่าผู้ใหญ่ เนื่องจากมีส่วนประกอบของนมเป็นหลัก มักจะก่อให้เกิดอาการท้องเสียสำหรับผู้ใหญ่ที่ไม่ได้ดื่มนมมาเป็นระยะเวลานาน และไม่มีน้ำย่อยน้ำตาลแลคโตส (Lactose) แล้ว

อาหารสูตรปั่นผสม (Blenderized formula) 

อาหารสูตรนี้มีคุณค่าทางสารอาหารครบถ้วน ใช้วัตถุดิบจากอาหาร 5 หมู่ ประกอบด้วยเนื้อสัตว์ ผัก ผลไม้ น้ำตาล และไขมัน นำมาทำให้สุก แล้วปั่นผสมเข้าด้วยกัน จากนั้นจึงกรองเอาส่วนที่ปั่นไม่ละเอียดออกเพื่อให้อาหารสามารถไหลผ่านสายให้อาหารได้ 

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 437 บาท ลดสูงสุด 24479 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 2

ปริมาณวัตถุดิบขึ้นอยู่กับความต้องการพลังงานและสารอาหารของผู้ป่วยแต่ละราย ตามที่แพทย์กำหนด

อาหารสูตรปั่นผสมเหมาะสำหรับผู้ใหญ่เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาการแพ้นมวัว (Lactose intolerance) สามารถปรับเปลี่ยนวัตถุดิบได้ ขึ้นอยู่กับความสะดวกในการเตรียม แต่สุดท้ายจะต้องได้คุณค่าครบถ้วนตามที่แพทย์กำหนด โดยเฉพาะคาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน

นอกจากปัญหาการแพ้นมวัวแล้ว ผู้ป่วยบางรายอาจมีปัญหาแพ้อาหาร หรือภูมิแพ้อาหารแฝง ร่วมด้วย สังเกตได้จากอาการแสดงหลังได้รับอาหารชนิดนั้นๆ เช่น ผื่นขึ้น คันตามตัว ปวดท้อง ท้องอืด ท้องเสีย 

หากผู้ป่วยมีอาการเช่นนี้บ่อยๆ ผู้ดูแลอาจปรึกษาแพทย์เจ้าของไข้เพื่อขอคำแนะนำในการปรับเปลี่ยนชนิดอาหารใหม่ หรือขอรับคำแนะนำในการตรวจภูมิแพ้และภาวะแพ้ หรือ ตรวจภูมิแพ้อาหารแฝง ต่อไป หากมีความจำเป็น  

ตัวอย่าง อาหารสูตรปั่นผสม (สูตรรามาธิบดี 1:1)

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 437 บาท ลดสูงสุด 24479 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 2
ส่วนประกอบ ปริมาณ(กรัม)
ฟักทอง 100

น้ำมันพืช

20

ตับไก่ 50
อกไก่ลอกหนัง 150
กล้วยสุก100
น้ำตาล5
ไข่ไก่350 หรือ 1 ฟอง
เติมน้ำต้มสุกให้ครบ 1,000 มิลลิลิตร

อาหารสูตรสำเร็จ (Commercial formula) 

อาหารสูตรนี้ผลิตจากโรงงานอุตสาหกรรมการผลิตอาหารมีสัดส่วนที่เป็นมาตรฐาน ให้คุณค่าสารอาหารแตกต่างกันตามรายละเอียดที่ระบุไว้ที่ภาชนะบรรจุ มีทั้งชนิดผงและน้ำ สามารถนำไปละลายน้ำตามสัดส่วนที่กำหนด หรือเปิดภาชนะบรรจุก็ใช้ได้ทันที

แบ่งเป็น 5 สูตรตามสารอาหาร ดังนี้

  1. สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากนม (Milk-protein base formula) ใช้นมเป็นแหล่งโปรตีน มักเป็นนมสด (Whole milk) หรือนมขาดมันเนย (Non-fat milk) มีลักษณะเป็นผง
  2. สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากถั่วเหลือง (Soy-protein base formula) ใช้ถั่วเหลืองเป็นแหล่งของโปรตีน (Soy Protein Isolate) มีลักษณะเป็นผง
  3. สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากนมและถั่วเหลืองผสมกัน (Milk and soy-protein base formula) ใช้ทั้งนมและนมถั่วเหลืองเป็นแหล่งของโปรตีน มีทั้งชนิดผงและชนิดน้ำ
  4. สูตรอาหารที่มีโปรตีนขนาดโมเลกุลเล็ก (Protein hydrolysate) เป็นสูตรนมที่นำโปรตีนมาย่อยสลายด้วยเอนไซม์ส่วนหนึ่งให้มีขนาดเล็กลงเป็นสายโมเลกุลสั้นๆ เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่แพ้โปรตีนจากทั้งนมวัวและนมถั่วเหลือง
  5. สูตรอาหารที่มีโปรตีนอยู่ในสภาพกรดอะมิโน (Amino acid-based formula) เป็นสูตรนมที่มีโปรตีนซึ่งผ่านกระบวนการย่อยเป็นกรดอะมิโน ร่างกายสามารถดูดซึมนำไปใช้ได้ทันที

สิ่งที่ต้องใส่ใจ

การให้อาหารรูปแบบเหลวผ่านทางสายยาง หรือสายให้อาหารนั้น นอกจากต้องให้ความสำคัญกับโภชนาการอาหารแล้ว ยังต้องใส่ใจเรื่อง "ความสะอาด ปราศจากเชื้อโรค และการปนเปื้อนต่างๆ" ทั้งในขั้นตอนการเตรียมอาหาร และการเตรียมสายให้อาหาร

เมื่อผู้ป่วยรับประทานอาหารเสร็จแล้ว ควรทำความสะอาดบริเวณที่ใส่อุปกรณ์สำหรับให้อาหารเหลว รวมทั้งร่างกายส่วนอื่นๆ ของผู้ป่วย เตียงนอนที่หากมีอาหารหยดเปรอะเปื้อน เพื่อป้องกันมด หรือแมลงต่างๆ มารบกวนผู้ป่วย  

รวมทั้งต้องทำความสะอาดสายยาง หรือสายให้อาหารให้สะอาดทุกครั้ง อย่าให้มีเศษอาหารติดค้างในสายยาง หรือสายให้อาหาร เพื่อป้องกันการบูดเน่า การสะสมของเชื้อโรค และป้องกันแมลงสัตว์ต่างๆ ไปกัดกิน 

เมื่อผู้ป่วยเริ่มกลับมาเคี้ยวกลืนอาหารได้แล้ว ควรปรับเปลี่ยนจากการให้อาหารทางสายยาง หรือสายให้อาหาร มาเป็นการรับประทานอาหารอ่อน เช่น ซุป โจ๊ก ข้าวต้ม และค่อยเพิ่มเติมอาหารชนิดอื่นๆ ทีละน้อย 

ทั้งนี้ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ นักกายภาพบำบัด นักกำหนดอาหาร หรือนักโภชนาการ อย่างเคร่งครัด 

เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจตรวจสุขภาพผู้หญิง ผู้ชายทุกวัย จากคลินิกและโรงพยาบาลใกล้คุณ และไม่พลาดทุกการอัปเดตเรื่องสุขภาพและโปรโมชั่นเมื่อกดดาวน์โหลดแอป iOS และ Android


7 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
Verywell Health, Types of Feeding Tubes and Their Uses (https://www.verywellhealth.com/what-you-should-know-about-feeding-tubes-4152086), 20 April 2020.
WebMD, Living With a Feeding Tube: What It’s Like and How to Manage It (https://www.webmd.com/digestive-disorders/living-with-feeding-tube#1), 19 April 2020.
Kirby D, et al., Enteral and parenteral nutrition (http://patients.gi.org/topics/enteral-and-parenteral-nutrition/), 18 April 2020.

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
บทความต่อไป
อาหารทั่วไปในโรงพยาบาล (General Diet)
อาหารทั่วไปในโรงพยาบาล (General Diet)

หลักการและตัวอย่างอาหารในโรงพยาบาล ทั้งอาหารธรรมดา อาหารอ่อน อาหารน้ำใส และอาหารน้ำข้น แต่ละอย่างคืออะไร ดีต่อผู้ป่วยอย่างไรบ้าง

อ่านเพิ่ม