กองบรรณาธิการ HD
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HD
นพ.พิสุทธิ์ พงษ์ชัยกุล
ตรวจสอบความถูกต้องโดย
นพ.พิสุทธิ์ พงษ์ชัยกุล

ตรวจปอด ทดสอบสมรรถภาพปอดของคุณว่า แข็งแรงหรือไม่

การตรวจปอดคือ หนึ่งในวิธีประเมินประสิทธิภาพการทำงานของระบบทางเดินหายใจ และหาโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรค
เผยแพร่ครั้งแรก 14 ม.ค. 2020 อัปเดตล่าสุด 5 ส.ค. 2020 ตรวจสอบความถูกต้อง 30 มี.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 5 นาที
ตรวจปอด ทดสอบสมรรถภาพปอดของคุณว่า แข็งแรงหรือไม่

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • การตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอด (Pulmonary Function Test or Lung Function Test) คือ การทดสอบสมรรถภาพปอดด้วยกระบวนการทางการแพทย์ เพื่อช่วยในการประเมินประสิทธิภาพของปอดและระบบทางเดินหายใจ
  • ผู้ที่มีอาการทางระบบทางเดินหายใจ ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงอาจเป้นโรคปอด เช่น ผู้สูบบุหรี่ ผู้ที่มีอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีควันพิษ สารเคมี ผู้ที่เคยได้รับการรักษาด้วยการฉายแสงบริเวณทรวงอก ผู้ที่อยู่ใกล้ชิดผู้ป่วยวัณโรค ควรได้รับการตรวจปอด และตรวจสมรรถภาพปอด 
  • การตรวจปอดและการตรวจสมรรถภาพปอดสามารถทำได้หลาหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของการตรวจ แต่รูปแบบการตรวจที่เป็นมาตรฐาน ใช้ในโรงพยาบาล หรือคลินิกทั่วไปคือ การตรวจสไปโรเมตรีย์ (Spirometry)
  • จุดประสงค์ของการตรวจสไปโรเมตรีย์คือ ใช้บ่งชี้ภาวะอุดกั้นของหลอดลม เพื่อประเมินว่า มีความเสี่ยงของโรคทางระบบทางเดินหายใจหรือไม่ เช่น โรคถุงลมโป่งพอง โรคหืด
  • ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงควรเข้ารับการตรวจปอดและสมรรถภาพการทำงานของปอดเป็นประจำ นอกจากนี้การฉีดวัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบ หรือปอดบวม ก็เป็นอีกแนวทางในการป้องกันโรคปอดได้เช่นกัน (ดูแพ็กเกจฉีดวัคซีนปอดอักเสบ หรือปอดบวมได้ที่นี่)

ปอดเป็นหนึ่งในอวัยวะสำคัญของระบบทางเดินหายใจ หากปอดทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ หรือทำงานน้อยกว่าปกติ จะทำให้มีอาการเหนื่อยง่าย หอบ หายใจลำบาก หรือหากปอดหยุดทำงานจะทำให้เสียชีวิตได้ภายในเวลาไม่กี่นาที

การตรวจปอด หรือตรวจสมรรถภาพปอด จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ทราบว่า ปอดของคุณทำงานได้เต็มประสิทธิภาพหรือไม่ มีความเสี่ยงเป็นโรคใดหรือเปล่า เพื่อจะได้วางแผนรักษาได้อย่างเหมาะสม

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจปอด วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 1282 บาท ลดสูงสุด 5%

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 47

ตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอด คืออะไร?

การตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอด (Pulmonary Function Test or Lung Function Test) คือ การทดสอบสมรรถภาพปอดด้วยกระบวนการทางการแพทย์ เพื่อช่วยในการประเมินประสิทธิภาพของปอดและระบบทางเดินหายใจ

ผลการตรวจสามารถบ่งชี้ความผิดปกติของปอดได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ซึ่งเป็นระยะที่ยังไม่มีการแสดงอาการ หรือมีอาการเพียงเล็กน้อย

โรคปอดยิ่งรักษาได้เร็วเท่าไร ก็มีโอกาสหายสูงมากเท่านั้น

แต่หากเริ่มรักษาในระยะที่แสดงอาการ เช่น เหนื่อย หอบ หายใจติดขัด นั่นหมายถึงปอดอาจเสียหายเกิน 50% ทำให้การรักษาให้ผลลัพธ์ไม่เต็มประสิทธิภาพ หรืออาจไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้

ใครควรตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอดบ้าง?

ผู้ที่ควรเข้ารับการตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอด สามารถแยกได้เป็น 2 กลุ่มหลักๆ คือ

1. ผู้ที่มีอาการทางระบบทางเดินหายใจ

กลุ่มนี้คือผู้ที่เริ่มมีอาการของโรคปอด อาการแสดงอาจเป็นได้ดังนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจปอด วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 1282 บาท ลดสูงสุด 5%

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 47
  • มีอาการเหนื่อยง่าย หายใจมีเสียงหืด หรือวี๊ด
  • มีอาการไอเรื้อรัง ไอมีเสมหะ
  • มีอาการเจ็บหน้าอก โดยเฉพาะขณะที่หายใจ ซึ่งวินิจฉัยแล้วว่า ไม่ได้เกิดจากโรคหัวใจ

2. ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงอาจเป็นโรคปอด

กลุ่มนี้คือ ผู้ที่ยังไม่มีอาการของโรคปอด แต่มีพฤติกรรม หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีความเสี่ยงในการเกิดโรคปอด ดังนี้

  • ผู้ที่สูบบุหรี่ มีประวัติเคยสูบบุหรี่
  • ผู้ที่อยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีควันพิษ สารเคมี หรือฝุ่นละอองสูง เช่น ทำงานในโรงงานที่มีมลพิษ โรงโม่หิน โรงงานผลิตซีเมนต์ เหมืองแร่
  • ผู้ที่ใช้ยานัตถุ์ หรือสารเสพติด
  • ผู้ที่เคยได้รับการรักษาด้วยการฉายแสงบริเวณทรวงอก เช่น ผู้ป่วยโรคมะเร็งเต้านม เพราะรังสีที่ฉายอาจส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการทำงานของปอดได้
  • ผู้ที่ป่วยด้วยโรคซึ่งส่งผลให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันต่ำ
  • ผู้ที่อยู่ใกล้ชิดหรือเคยดูแลผู้ที่ป่วยเป็นวัณโรค

การตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอด ต้องตรวจอะไรบ้าง มีขั้นตอนอย่างไร?

การตรวจปอดและการตรวจสมรรถภาพปอดสามารถทำได้หลากหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของการตรวจ แต่รูปแบบการตรวจที่เป็นมาตรฐาน ใช้ในโรงพยาบาล หรือคลินิกทั่วไปคือ การตรวจสไปโรเมตรีย์ (Spirometry)

การตรวจสไปโรเมตรีย์ เป็นการตรวจที่ทำได้ง่าย มีขั้นตอนไม่ยุ่งยาก ให้ข้อมูลที่มีประโยชน์ เชื่อถือได้ดี และใช้เครื่องมือที่ไม่ซับซ้อน เป็นการวัดปริมาตรอากาศเข้า-ออกจากปอด และความเร็วในการหายใจออกแต่ละครั้ง 

จุดประสงค์คือ ใช้บ่งชี้ภาวะอุดกั้นของหลอดลม เพื่อประเมินว่า มีความเสี่ยงของโรคทางระบบทางเดินหายใจหรือไม่ เช่น โรคถุงลมโป่งพอง โรคหืด

ก่อนตรวจสไปโรเมตรีย์ต้องเตรียมตัวอย่างไร?

เพื่อประสิทธิภาพในการตรวจที่แม่นยำที่สุด ก่อนเข้ารับการตรวจสไปโรเมตรีย์ ควรเตรียมตัวดังนี้

  • งดออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาที ก่อนเข้ารับการตรวจ
  • หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารมื้อหนักอย่างน้อย 2 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการตรวจ
  • งดใช้ยาขยายหลอดลม (หากจำเป็นควรปรึกษาแพทย์ก่อน)
    • ยาพ่นชนิดออกฤทธิ์สั้น เช่น เวนโทลิน (Ventolin) หรือ (เบโรดูอัล) Berodual อย่างน้อย 4-6 ชั่วโมง
    • ยารับประทานและยาพ่นชนิดออกฤทธิ์ยาว เช่น เซเรไทด์ (Seretide) หรือ ซิมบิคอร์ท (Symbicort) อย่างน้อย 12 ชั่วโมง
  • งดสูบบุหรี่อย่างน้อย 8 ชั่วโมง ก่อนเข้ารับการตรวจตรวจ
  • งดดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อย่างน้อย 24 ชั่วโมง
  • ในวันที่เข้ารับการตรวจควรงดการสวมเสื้อผ้าที่รัดบริเวณทรวงอกและหน้าท้อง

การตรวจสไปโรเมตรีย์มีขั้นตอนอย่างไร?

การตรวจสไปโรเมตรีย์มีขั้นตอนที่ไม่ยุ่งยาก ไม่เจ็บตัว และใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที แต่จำเป็นต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์ หรือผู้เชี่ยวชาญ โดยมีรายละเอียดดังนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจปอด วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 1282 บาท ลดสูงสุด 5%

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 47
  • นั่งในท่าที่เหมาะสม ตัวตรง หลังพิงพนักเก้าอี้ ไม่นั่งไขว่ห้าง
  • หากใส่ฟันปลอม ต้องถอดฟันปลอมออกก่อน
  • เจ้าหน้าที่จะนำเครื่องสไปโรมิเตอร์มาให้ ผู้เข้ารับการตรวจจะต้องถือเครื่องมือนั้นด้วยมือทั้งสองข้าง จากนั้นอมปลายกรวยกระดาษ ปิดริมฝีปากให้สนิท ไม่ให้ลมรั่วไหลออกในช่องทางอื่น
  • เจ้าหน้าที่จะปิดจมูกด้วยตัวหนีบเพื่อไม่ให้ลมรั่วไหล
  • หายใจเข้า-ออกทางปากด้วยแรงปกติ 2-3 ครั้ง
  • เมื่อเจ้าหน้าที่ให้สัญญาณ ให้หายใจเข้าให้ลึกที่สุดแล้วกลั้นไว้ จากนั้นเป่าลมหายใจครั้งเดียวออกทางปาก ให้เร็วและแรงเต็มที่ นานอย่างน้อย 3 วินาที เมื่อเป่าลมจนหมดให้หายใจเข้าลึกเต็มที่อีกครั้ง
  • เจ้าหน้าที่จะนำที่หนีบจมูกออก และสามารถนำเครื่องมือออกจากปากได้
  • นั่งพักสักครู่ เจ้าหน้าที่อาจให้ทดสอบซ้ำ เพื่อผลลัพธ์ที่แม่นยำที่สุด
  • เมื่อทดสอบเสร็จสิ้น เจ้าหน้าที่จะส่งผลการตรวจให้แพทย์อ่านค่าเพื่อประเมินประสิทธิภาพของปอดต่อไป

ผลการตรวจสไปโรเมตรีย์บอกอะไรได้บ้าง?

ผลการตรวจสไปโรเมตรีย์ สามารถประเมินประสิทธิภาพของปอดได้ 4 กลุ่มหลักๆ ดังนี้

  1. Normal หมายถึง ปอดมีความสมบูรณ์แข็งแรง ไม่พบความผิดปกติ
  2. Obstructive หมายถึง มีการอุดกั้นของหลอดลมขณะหายใจเข้า-ออก หากผลการตรวจอยู่ในข้อนี้อาจบ่งชี้ได้ว่า ผู้เข้ารับการตรวจมีโอกาสป่วยเป็นโรคหืด โรคถุงลมโป่งพอง หรือโรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง
  3. Restrictive หมายถึง ความยืดหยุ่นของปอดลดลง ทำให้ปริมาตรอากาศหายใจเข้าออกแต่ละครั้งน้อยกว่าปกติ หากผลการตรวจอยู่ในข้อนี้อาจบ่งชี้ได้ว่า ผู้เข้ารับการตรวจมีโอกาสป่วยเป็นโรคเกี่ยวกับเนื้อปอด หรือมีโครงสร้างกล้ามเนื้อ หรือกระดูกที่ช่วยในการหายใจผิดปกติ
  4. Combine หมายถึง ผู้เข้ารับการตรวจมีความผิดปกติทั้ง 2 อย่างร่วมกัน

อาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้หลังการตรวจสไปโรเมตรีย์

แม้ว่าการตรวจสไปโรเมตรีย์จะปลอดภัยและมีความเสี่ยงน้อยมาก แต่ก็อาจมีโอกาสเกิดอาการข้างเคียงได้บ้าง ดังนี้

  • อาจมีอาการปวดศีรษะ วิงเวียน มึนงง บางรายอาจหมดสติ เนื่องจากความดันในกะโลหกศีรษะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
  • มีอาการไอ หรือเจ็บหน้าอก
  • เกิดภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด
  • อาจเกิดการติดเชื้อ
  • อาการหอบ

ข้อห้ามในการตรวจสไปโรเมตรีย์

สำหรับผู้ที่มีอาการต่อไปนี้ ไม่แนะนำให้ตรวจสไปโรเมตรีย์ เพราะอาจส่งผลกระทบต่อร่ายกายร้ายแรงได้

  • ไอเป็นเลือด
  • มีภาวะลมรั่วในเยื่อหุ้มปอดที่ยังไม่ได้รับการรักษา
  • ระบบหลอดเลือดหรือหัวใจทำงานไม่คงที่ เช่น ป่วยเป็นโรคความดันโลหิตสูง ที่ยังไม่ได้รับการรักษาหรือควบคุมได้ไม่ดี
  • มีภาวะเส้นเลือดแดงโป่งในทรวงอก ช่องท้อง หรือสมอง
  • เพิ่งได้รับการผ่าตัดตา เช่น ผ่าตัดลอกต้อกระจก
  • เพิ่งได้รับการผ่าตัดช่องอก หรือช่องท้อง
  • ติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ เช่น วัณโรคปอดระยะติดเชื้อ ไข้หวัด
  • ผู้หญิงที่อยู่ระหว่างตั้งครรภ์ (ยกเว้นในบางรายที่จำเป็น)

การตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอดรูปแบบอื่นๆ

การตรวจสไปโรเมตรีย์เป็นการตรวจปอดที่ใช้บ่งชี้ประสิทธิภาพการทำงานของปอดในเบื้องต้น แต่หากต้องการตรวจประเมินแบบเฉพาะเจาะจงมากกว่านั้นก็มีการตรวจปอดรูปแบบอื่นๆ เช่นกัน ดังนี้

  • การตรวจปริมาตรปอด (Lung Volumes) เป็นการตรวจเพื่อบ่งชี้ขนาดของปอด เพื่อประเมินโรคพังผืดที่ปอด (Lung fibrosis) หรือโรคปอดอักเสบ (Pneumonitis)
  • การตรวจความสามารถในการซึมซ่านแก๊ส (Diffusing Capacity) เป็นการตรวจที่บ่งชี้ประสิทธิภาพในการลำเลียงออกซิเจนเข้าสู่กระแสเลือดของปอด
  • การตรวจวัดความไวของหลอดลมต่อสิ่งกระตุ้น (Bronchial Challenge Test) เป็นการตรวจเพื่อวินิจฉัยภาวะหลอดลมไวเกิน ในผู้ที่สงสัยว่า เป็นโรคหืด
  • การวัดความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหายใจ (Maximal Inspiratory/Expiratory Pressure) เป็นการตรวจที่บ่งชี้ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหายใจเข้าและออก เพื่อประเมินภาวะอ่อนแรงจากระบบประสาทที่ส่งผลมาถึงกล้ามเนื้อในการหายใจ
  • การตรวจปอดและหัวใจด้วยการออกกำลังกาย (Cardiopulmonary Exercise Test) เป็นการทดสอบการทำงานร่วมกันระหว่างหัวใจ ปอด เม็ดเลือดแดงและเซลล์กล้ามเนื้อทุกเซลล์ เพื่อทราบถึงความสามารถของร่างกายในการนำออกซิเจนมาใช้สูงสุด

ค่าใช้จ่ายในการตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอด

การตรวจปอด ตรวจสมรรถภาพปอด ในรูปแบบสไปโรเมตรีย์ เป็นการตรวจขั้นพื้นฐานที่มีในโรงพยาบาลรัฐและเอกชนทั่วไป รวมถึงคลินิกชั้นนำบางแห่ง

ค่าใช้จ่ายในการตรวจสไปโรเมตรีย์สำหรับโรงพยาบาลรัฐเริ่มต้นที่ 300 บาท ไม่รวมค่าบริการทางการแพทย์และโรงพยาบาล (อ้างอิงจากสถาบันโรคทรวงอก)

ปอดนับเป็นอวัยวะสำคัญของร่างกายที่ควรใส่ใจดูแลอย่างสม่ำเสมอ ยิ่งในผู้ที่มีความเสี่ยงสูง หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีมลพิษทางอากาศ ยิ่งต้องตรวจปอดเป็นประจำ หากเกิดความผิดปกติจะได้วางแผนการรักษาได้อย่างทันท่วงที

นอกจากนี้การฉีดวัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบ หรือปอดบวม ก็เป็นอีกแนวทางในการป้องกันโรคปอดได้เช่นกัน โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

ดูแพ็กเกจฉีดวัคซีนปอดอักเสบ หรือปอดบวม เปรียบเทียบราคา โปรโมชั่นล่าสุดจากโรงพยาบาลและคลินิกชั้นนำได้ที่นี่ หรือไม่พลาดทุกการอัปเดตแพ็กเกจต่างๆ เมื่อกดเป็นเพื่อนทางไลน์ @hdcoth และกดดาวน์โหลดแอป iOS และ Android


4 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
National Heart Lung and Blood Institute, Pulmonary Function Tests (https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/pulmonary-function-tests), 25 March 2020.
John Hopkins Medicine, Pulmonary Function Test (https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/pulmonary-function-tests), 25 March 2020.
British Lung Foundation, Tests to measure your breathing (https://www.blf.org.uk/support-for-you/breathing-tests/tests-to-measure-breathing (last reviewed January 2020)), 25 March 2020.

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม