พญ. ชนิกา แก้วเกิดศิริ กุมารแพทย์
เขียนโดย
พญ. ชนิกา แก้วเกิดศิริ กุมารแพทย์

ลูกไม่ยอมนอน แก้ได้ตรงจุดด้วยการหาสาเหตุที่แท้จริง

การนอน สิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม เพื่อพัฒนาการที่ดีของลูก ทั้งทางร่างกาย สติปัญญา และอารมณ์
เผยแพร่ครั้งแรก 4 ก.ย. 2019 อัปเดตล่าสุด 29 ธ.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 5 นาที
ลูกไม่ยอมนอน แก้ได้ตรงจุดด้วยการหาสาเหตุที่แท้จริง

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • ทารกแรกเกิด และเด็กเล็กจะต้องการเวลานอนประมาณ 16-20 ชั่วโมง และจะไม่สัมพันธ์กับกลางวันกับกลางคืน แต่จะตื่นเมื่อหิวนม หรือนอนพอแล้วเท่านั้น
  • เด็กวัยรุ่นเป็นวัยที่จะเริ่มนอนดึกจนมีอาการง่วงนอนตอนกลางวัน เพราะเป็นวัยที่เริ่มมีสังคม มีกิจกรรมทำมากขึ้น จนเข้านอนช้ากว่าเดิม
  • ปัญหาการนอนหลับที่พบมากในเด็กทารก และเด็กเล็ก คือ การตื่นขึ้นมากลางดึกแล้วร้องงอแงเพราะไม่เห็นพ่อแม่ หรือไม่มีขวดนมเข้าปากอย่างที่เคยได้รับมาทุกครั้งจนเคยชิน ซึ่งพ่อแม่จะต้องปรับพฤติกรรมการเลี้ยงลูกเสียใหม่
  • วิธีแก้ปัญหาเด็กไม่ยอมเข้านอนมีหลายวิธี เช่น จัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะกับนอนหลับที่ดี งดนมมื้อกลางคืนในเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป อย่าให้เด็กนอนกลางวันใกล้กับช่วงกลางคืนมากเกินไป และควรกำหนดเวลาเข้านอนที่สม่ำเสมอ และตรงเวลา
  • เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจแนะนำคุณแม่มือใหม่

การนอนหลับ จำเป็นต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของเด็ก ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และจำเป็นต่อการเรียนรู้รวมถึงความจำของเด็กเป็นอย่างมาก 

แต่หลายๆ ครั้ง ด้วยความซุกซน และอารมณ์สนุกสนานของเด็ก จึงทำให้พ่อแม่หลายคนเผชิญกับปัญหาลูกไม่ยอมนอน ซึ่งปัญหานี้ไม่ควรปล่อยให้เป็นเรื้อรัง เพราะปัญหาการนอนในเด็ก และวัยรุ่นจำนวนหนึ่งยังเป็นข้อบ่งชี้ถึงโรคทางจิตเวชแอบแฝงอยู่ด้วย 

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ทำเลสิกวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 0 บาท ลดสูงสุด 25650 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

การนอนปกติในเด็กแต่ละวัย

เด็กแต่ละวัยมีลักษณะการนอนที่เป็นปกติแตกต่างกัน รวมถึงมีปัจจัยที่ทำให้หลับหรือตื่นแตกต่างกันไปด้วย ดังนี้

1. วัยทารกถึงเด็กเล็ก

ทารกแรกเกิดจะนอนวันละ 16-20 ชั่วโมง ตื่นมาแค่กินนม เวลาตื่นสัมพันธ์กับอาการหิว ไม่สัมพันธ์กับกลางวัน หรือกลางคืน ต่อมาเมื่ออายุ 1-3 เดือนจะนอนหลับลดลงเป็น 15-16 ชั่วโมง และสัมพันธ์กับกลางวัน หรือกลางคืนมากขึ้น 

จนเมื่ออายุได้ 6 เดือน เด็กจะเริ่มเปลี่ยนเป็นนอนกลางคืนได้ยาวต่อเนื่องนานถึง 6-9 ชั่วโมง และจะนอนกลางวัน 2-3 ครั้งต่อวัน จนกระทั่งหลังอายุ 9 เดือน เด็กส่วนมากจะนอนหลับได้ยาวตลอดทั้งคืน 

เด็กอายุ 6 เดือนถึง 3 ปีจะตื่นขึ้นในช่วงกลางคืน 3 -6 ครั้ง แต่จะสามารถหลับต่อได้ง่าย หากสภาพแวดล้อมเหมือนเดิมกับก่อนที่จะนอนหลับ 

เด็กในวัยนี้จะลดการนอนกลางวันลงเรื่อยๆ จนเหลือครั้งเดียวเมื่ออายุ 1 ปีครึ่ง และไม่ต้องนอนกลางวันอีกเมื่ออายุ 4-5 ปี

2. วัยเรียน  

เด็กวัยนี้โดยทั่วไปจะต้องการการนอนประมาณ 9-12 ชั่วโมง ซึ่งอาจแตกต่างกันตามกิจกรรมในชีวิตประจำวันของแต่ละคน ถ้ามีการนอนเพียงพอ ปกติจะสามารถนอนหลับได้ภายใน 15-30 นาที เมื่อตื่นก็สามารถปลุกตื่นได้ไม่ยาก 

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ทำเลสิกวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 0 บาท ลดสูงสุด 25650 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

ผู้ปกครองสามารถสังเกตได้ว่า เด็กนอนพอ หรือไม่จากพฤติกรรมในระหว่างวัน โดยอาจถามจากคุณครู เช่น มีเผลอหลับตอนกลางวันในระหว่างเรียนหรือไม่ หรือมีอาการงัวเงียหาวบ่อยระหว่างวันบ่อยแค่ไหน

วัยรุ่น 

เด็กวัยรุ่นต้องการการนอนประมาณ 8-10 ชั่วโมง แต่ด้วยวัยที่มีความอยากรู้อยากลอง ต้องการมีสังคมกับเพื่อนๆ และมีกิจกรรม หรืองานอดิเรกในชีวิตมากขึ้น จึงทำให้เด็กวัยนี้มักนอนดึก และตื่นสาย ซึ่งเป็นภาวะปกติ 

ดังนั้นช่วงเวลาเปิดภาคเรียนซึ่งต้องตื่นมาเรียนแต่เช้า มักทำให้วัยรุ่นมีอาการนอนไม่พอ และกระทบต่อการเรียนได้ และจะมานอนชดเชยในวันหยุดแทน 

ปัญหาการนอนที่พบบ่อยในเด็กวัยทารก และก่อนวัยเรียน

ในวัยทารก และเด็กก่อนวัยเรียน ปัญหาการนอนที่พบบ่อยประมาณ 10-40% คือ เด็กไม่ยอมนอนเมื่อถึงเวลาเข้านอน หลับยาก ตื่นบ่อย ไม่สามารถหลับต่อได้เอง 

ปัญหานี้เกิดได้จากสาเหตุหลายประการ สัมพันธ์กับพัฒนาการทางสมอง จิตใจ และอารมณ์ รวมทั้งการเลี้ยงดู และการฝึกวินัยการนอนที่ดีให้แก่เด็ก

ปัญหาการนอนที่พบบ่อยในเด็กวัยทารก และก่อนวัยเรียนมี 2 รูปแบบ ดังนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ทำเลสิกวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 0 บาท ลดสูงสุด 25650 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

1. การตื่น และงอแงในช่วงกลางคืน

ปัญหาเด็กตื่น และงอแงในช่วงกลางคืน (Trained night crier) คือ เด็กจะมีอาการตื่นขึ้นกลางดึก หลายคนตื่นแล้วก็จะร้องไห้เรียกหาพ่อแม่ เพราะต้องการให้ อุ้ม ปลอบ หรือเล่นด้วย จนกว่าจะหลับ ไม่สามารถหลับเองได้ 

เด็กที่มีปัญหารูปแบบนี้มักคาดหวังว่า เมื่อตื่นมาจะเห็นพ่อแม่อยู่ด้วยเสมอ เขาจึงมีพ่อแม่เป็นเงื่อนไขทุกครั้งที่จะหลับต่อได้ ทำให้พ่อแม่ต้องตื่นขึ้นมากลางดึกเพื่ออุ้มเด็ก แล้วกล่อมจนหลับ หรือต้องตื่นมาเล่นด้วยจนเด็กง่วงแล้วหลับไป  

สาเหตุของปัญหาเด็กตื่น และงอแงในช่วงกลางคืน มักเกิดจากพ่อแม่มีพฤติกรรมชอบอุ้มเด็กเดินไปมาจนหลับ หรือชอบเล่นกับเด็กในช่วงเวลาที่เขาต้องนอน ไม่เคยกล่อมเด็กให้หลับในเวลานอนที่ตรงเวลาทุกๆ คืน รวมถึงไม่เคยปล่อยให้เด็กนอนหลับเองให้ได้

2. การตื่นเพราะหิวในช่วงกลางคืน

ปัญหาเด็กตื่นเพราะหิวในช่วงกลางคืน (Trained night feeder) คือ ปัญหาที่เกิดจากเด็กถูกฝึกให้คุ้นเคยกับการตื่นมากินนมตอนกลางคืน เนื่องจากพ่อแม่เคยตอบสนองการร้องของลูกทุกครั้งด้วยการให้นม ไม่ว่าจะหิวจริงหรือไม่ 

และเนื่องจากกังวลว่า เด็กจะหิว พ่อแม่จึงเอานมให้เด็กกินทุกครั้งที่ร้อง ซึ่งบางครั้งเด็กไม่ได้หิวจริง เพียงแต่เกิดจากปฏิกิริยาอัตโนมัติโดยปกติ ที่เมื่อได้ขวดนมใส่ปาก เด็กจะดูด และหยุดร้อง 

ปัญหารูปแบบนี้มักพบในทารก หรือเด็กที่พ่อแม่ให้นมจนลูกหลับคาเต้า คาขวดนม และทิ้งขวดนมไว้ในเปล จึงสร้างเงื่อนไขให้เด็กหลับพร้อมขวดนม แม้จะไม่ได้หิวก็ตาม  

นอกจากนี้ปัญหาเด็กตื่นเพราะหิวในช่วกลางคืนยังจะสร้างสุขนิสัยการนอนที่ไม่ดี และยังมีผลเสียกับสุขภาพฟันตามมาด้วย โดยมักจะเป็นอาการฟันผุจากการดูดขวดนม (Nursing bottle caries)

อย่างไรก็ตาม เมื่อเด็กโตขึ้น ความผิดปกติของการนอนจะเปลี่ยนไปจากวัยทารก เช่น มีอาการละเมอกลัวร้องตกใจ (Sleep terror) ละเมอเดิน (Sleep walking) ฝันร้าย (Nightmares) มีรายละเอียดดังนี้

  • ละเมอกลัวร้องตกใจ (Sleep terrors) พบเมื่ออายุ 3-8 ปี เป็นอาการตกใจกลัวรุนแรง กรีดร้องเสียงดัง หัวใจเต้นแรง เหงื่อแตก เป็นช่วงต้นๆ ของการนอนหลับ อาการรุนแรงช่วง 1-5 นาทีแรก หรือนานกว่านั้น

    จนกระทั่งเมื่อแล้วเริ่มผ่อนคลาย หรือหลับต่อได้ เด็กจะจำเหตุการณ์ไม่ได้ พ่อแม่จึงไม่ควรปลุกตื่นมาเนื่องจากเด็กจะตกใจ ควรตอบสนองให้น้อย ปลอบให้หลับต่อให้เร็ว อาจพบบ่อยช่วงที่มีความเครียด และอาการจะหายไปเองก่อนเข้าวัยรุ่น

  • ละเมอเดิน (Sleep walking) อาการคล้ายละเมอร้องไห้ตกใจ แต่เริ่มเมื่ออายุมากกว่า อาจพบในวัยเรียน มักพบปัสสาวะรดที่นอนร่วมด้วย เด็กจะตื่นแล้วลุกเดิน ลืมตาแต่ไม่รู้สึกตัว ต้องระวังการเกิดอุบัติเหตุตกบันได หรือเดินออกจากห้อง

  • ฝันร้าย (Nightmares) มักเริ่มตั้งแต่อายุ 3-6 ปีที่เริ่มมีจินตนาการ พบได้ไปจนถึงวัยรุ่น เรื่องที่ฝันเปลี่ยนไปเรื่อยๆ แต่จำเหตุการณ์ได้

    อาการฝันร้านมักเกิดในเวลาเช้ามืด ปัจจัยเรื่องการอดนอน หรือความกังวลทำให้ฝันร้ายบ่อยขึ้นได้ ควรแก้ไขโดยการงดดูภาพยนตร์ที่มีเนื้อหาตื่นเต้น หรือน่ากลัวก่อนเข้านอน แก้ไขสาเหตุความเครียด และนอนให้เพียงพอตามวัย

อย่างไรก็ตาม หากลูกนอนแล้วร้องโวยวายมากหรือนาน ผิดปกติ ก็ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

เมื่อเข้าสู่วัยเรียน มักมีปัจจัยกิจกรรมอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการนอนของเด็กมากขึ้น จึงพบปัญหาการนอนมาจากหลายสาเหตุ ทั้งความผิดปกติของการนอนเอง และโรคอื่นๆ เช่น 

  • ภาวะอุดกั้นทางเดินหายใจส่วนบนอุดกั้น ซึ่งอาจพบได้ตั้งแต่เล็กๆ  
  • โรคทางจิตเวชอื่นๆ เช่น โรควิตกกังวล โรคซึมเศร้า เด็กสมาธิสั้น ซึ่งส่วนมากมักมีปัญหาการนอนร่วมด้วย 

เพื่อป้องกันสาเหตุซึ่งเกิดจากสุขภาพ เมื่อตั้งครรภ์ หญิงตั้งครรภ์ทุกคนจึงควรไปฝากครรภ์ และตรวจสุขภาพเพื่อให้แน่ใจว่า ลูกน้อยร่างกายแข็งแรงดี รวมถึงเมื่อคลอดลูกเรียบร้อยแล้ว ก็อย่าลืมพาเด็กไปตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอด้วย

แนวทางแก้ไขปัญหาลูกไม่ยอมนอน

พ่อแม่ควรสร้างสุขนิสัยการนอนที่ดี เพื่อแก้ปัญหาลูกไม่ยอมนอน โดยมีแนวทางดังนี้

  • สนับสนุนให้เด็กหลับบนเตียง ที่นอน หรือเปลของตัวเองขณะยังตื่นอยู่เสมอ เมื่อลูกเคลิ้มหลับ หรือเริ่มง่วงนอน ให้วางเด็กขณะยังไม่หลับสนิท ไม่อุ้มเดิน หรือให้นมจนหลับ เพราะจะสร้างเงื่อนไขการนอนที่ไม่ถูกต้องแก่เด็ก 
  • ควรงดนมมื้อกลางคืนให้เด็กหลังอายุได้ 6 เดือน
  • งดกิจกรรมที่เป็นการกระตุ้น หรือเล่นมากเกินไปก่อนเข้านอน เด็กจะสนุกเกินไป ให้เปลี่ยนเป็นกิจวัตรที่สบายๆ ผ่อนคลาย ในช่วง 20-30 นาทีก่อนเข้านอน เช่น ร้องเพลงกล่อมเบาๆ พูดคุยเบาๆ เล่านิทาน สวดมนต์ เป็นต้น
  • จัดสภาพแวดล้อมในห้องนอนให้เหมาะสมกับการนอนหลับ คือ สงบ มืด อุณหภูมิพอเหมาะ ไม่มีโทรทัศน์ หรือสิ่งเร้าอื่นๆ สำหรับทารกควรแยกเตียงนอนกับพ่อแม่ 
  • เมื่อเด็กตื่นกลางคืน ไม่ควรให้นมทันที ควรตรวจสภาพแวดล้อมอื่นๆ ก่อน เช่น ผ้าอ้อมเปียกชื้นหรือไม่ อากาศร้อน หรือเย็นเกินไปหรือไม่ จากนั้นเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือปรับอุณหภูมิให้เหมาะสม แล้วลองตบก้นกล่อมให้เด็กหลับก่อน 
  • หลีกเลี่ยงการให้เด็กนอนกลางวันที่ใกล้กับเวลานอนกลางคืนมากเกินไป หรือนอนกลางวันบ่อยเกินไป โดยอาจปรับเวลาจากนอนใกล้หัวค่ำ เป็นนอนช่วงบ่ายๆ แทน 
  • กำหนดเวลาเข้านอน และตื่นนอนให้ตรงเวลา และสม่ำเสมอมากที่สุด 

และอีกสิ่งสำคัญ คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตอย่างใกล้ชิด และให้ความสำคัญกับการฝึกสุขลักษณะนิสัยการนอนที่ดีให้กับลูกอย่างเหมาะสมในทุกช่วงวัย 

หากสงสัยว่า ลูกมีความผิดปกติเกี่ยวกับการนอน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินและให้คำแนะนำอย่างเหมาะสมต่อไป

เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจแนะนำคุณแม่มือใหม่ จากคลินิกและโรงพยาบาลใกล้คุณ และไม่พลาดทุกอัปเดตเรื่องสุขภาพและโปรโมชั่นเมื่อกดดาวน์โหลดแอป iOS และ Android


4 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
รศ. นพ. ศิริไชย หงษ์สงวนศรี Sleep Disturbances; Ambulatory Pediatrics 3 ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี 2553.
คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล, การนอนในเด็ก (https://med.mahidol.ac.th/ramamental/generalknowledge/child/02212017-1525)
First step pediatrics PLLC, Night Criers and Feeders Need Special Treatment (https://www.fspediatrics.com/docs/night_criers_and-feeders-handout.pdf)

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
บทความต่อไป