กองบรรณาธิการ HD
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HD
นพ. ธนู โกมลไสย แพทย์ทั่วไป
ตรวจสอบความถูกต้องโดย
นพ. ธนู โกมลไสย แพทย์ทั่วไป

หู อวัยวะแห่งการได้ยิน และการทรงตัว

หู เป็นอวัยวะที่ช่วยให้เราได้ยินเสียง และทรงตัวได้อย่างปกติ มาดูกันว่าโครงสร้างของหูประกอบด้วยอะไรบ้าง และแต่ละส่วนมีหน้าที่แตกต่างกันอย่างไร
เผยแพร่ครั้งแรก 23 ก.พ. 2018 อัปเดตล่าสุด 29 มี.ค. 2021 ตรวจสอบความถูกต้อง 15 ต.ค. 2019 เวลาอ่านประมาณ 4 นาที
หู อวัยวะแห่งการได้ยิน และการทรงตัว

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • หูไม่ได้มีหน้าที่ฟังเสียงแค่อย่างเดียว หูยังมีความเกี่ยวข้องกับการทรงตัวอีกด้วย
  • เมื่อหูข้างนึงผิดปกติ จะมีผลกับการได้ยินและการทรงตัวโดยตรง
  • โครงสร้างแบ่งเป็น 3 ชั้น ได้แก่ หูชั้นนอก หูชั้นกลาง และหูชั้นใน
  • หูมีต่อมไขมันที่ช่วยป้องกันอันตรายจากแมลง ฝุ่น และแบคทีเรีย หูจะขับไขมันส่วนเกินออกมาเอง ดังนั้น เราไม่จำเป็นต้องแคะหูบ่อย ๆ
  • มีอาการบ้านหมุน หูอื้อ ปวดหู หรือมีเสียงในหู ให้รีบปรึกษาแพทย์ทันที ปรึกษาแพทย์ออนไลน์ได้ที่นี่

ทุกคนทราบกันดีอยู่แล้วว่า หู (Ear) เป็นอวัยวะสำคัญที่ทำหน้าในการได้ยิน แต่รู้หรือไม่ว่า นอกจากการได้ยินแล้ว หูยังช่วยให้เราสามารถทรงตัวและเคลื่อนไหวได้อย่างปกติอีกด้วย ซึ่งหากเกิดความผิดปกติภายในหูก็อาจทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน หรือบ้านหมุนได้

มาดูกันว่าโครงสร้างของ “หู” ประกอบด้วยอะไรบ้าง และแต่ละส่วนทำหน้าที่แตกต่างกันอย่างไร

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจ รักษา หู คอ จมูก วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 1235 บาท ลดสูงสุด 7400 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

หูสำคัญอย่างไร

หู เป็นอวัยวะสำคัญที่ทำหน้าที่ในการได้ยิน และการทรงตัว ทำงานด้วยพลังงานกลและพลังงานไฟฟ้า (Mechanic and Electrical  Impulse) ซึ่งจะส่งกระแสประสาทไปสู่สมองโดยตรง ทำให้การได้ยินและการทรงตัวเป็นไปอย่างอัตโนมัติ

เมื่อใดก็ตามที่หูข้างใดข้างหนึ่งผิดปกติ ก็จะส่งผลต่อการได้ยิน เช่น มีอาการหูอื้อ หูหนวก หรือไม่สามารถทรงตัวได้ เมื่อเคลื่อนไหวก็จะเกิดอาการโคลงเคลง บ้านหมุน จนทำให้ไม่สามารถใช้ชีวิตได้อย่างปกติ หูจึงมีความสำคัญมากกับมนุษย์นั่นเอง 

โครงสร้างของหู

หูมี 2 ข้าง โดยแต่ละข้างจะมีรูปร่างที่เหมือนกัน แบ่งออกเป็น 3 ชั้น ได้แก่

  • หูชั้นนอก ประกอบด้วย ใบหู รูหู และเยื่อแก้วหู
  • หูชั้นกลาง ประกอบด้วย ท่อยูสเตเชียน (Eustachian tube) และกระดูกสำคัญ 3 ชิ้น ได้แก่ กระดูกค้อน (Malleus) กระดูกทั่ง (Incus) และกระดูกโกลน (Stapes) 
  • หูชั้นใน ประกอบด้วย หน้าต่างรูปไข่ (Oval window) หน้าต่างรูปกลม (Round window) คอเคลีย (Cochlea) แลบบิรินท์ (Vestibular labyrinth) หินปูน (Otolith) และอวัยวะคอร์ติ (Organ of corti) ที่ประกอบด้วย เซลล์ขน (Hair Cells) และเยื่อบุเทคโทเรียล (Tectorial membrane) 

หน้าที่ของหูแต่ละส่วน

ใบหู 

  • ทำหน้าที่รับ และรวบรวมคลื่นเสียงจากที่ต่างๆ ให้ผ่านเข้าไปในช่องหู
  • โครงสร้างของใบหูมีลักษณะเป็นกระดูกอ่อน  และมีรอยหยักตามใบหูซึ่งมีผลต่อคลื่นเสียงในย่านความถี่ต่างๆ
  • การมีหู 2 ข้างจะช่วยให้รู้ทิศทางและที่มาของเสียงได้ชัดเจนขึ้น

รูหู 

  • ภายในหูจะมีต่อมไขมันเคลือบผนังรูหูไว้ไม่ให้แห้ง ทำหน้าที่ช่วยป้องกันอันตรายจากแมลง ฝุ่นละออง การติดเชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา โดยเมื่อไขมันสะสมมากเข้าก็จะกลายเป็นขี้หู และหลุดออกมาเอง โดยที่ไม่จำเป็นต้องแคะหูบ่อยจนเกินไป
  • การแคะหูเป็นประจำจะกระตุ้นให้ต่อมไขมันสร้างขี้หูเพิ่มมากขึ้น และอาจทำให้ขี้หูถูกดันเข้าไปลึกจนเกิดการอุดตัน ส่งผลให้เกิดอาการหูอื้อตามมา ผู้ที่มีอาการได้ยินเสียงไม่ชัดเจน ปวดหู วิงเวียนศีรษะ ควรรีบไปพบแพทย์ เพราะนั่นเป็นหนึ่งในสัญญาณหูอื้อที่เป็นอันตรายต่อร่างกาย
  • รูหูมีความยาวประมาณ 3 เซนติเมตร เท่ากับหนึ่งในสี่ของความยาวคลื่นเสียงในย่านความถี่ประมาณ 3,000 เฮิรตซ์ ซึ่งเป็นระดับของเสียงพูดปกติ จึงทำให้เราสามารถรับรู้เสียงจากการพูดคุยได้ดีนั่นเอง
  • ความดังของคลื่นเสียงในช่วงความถี่ 3,000 เฮิรตซ์ จะเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 10 เดซิเบลหลังผ่านรูหูไปแล้ว

เยื่อแก้วหู 

  • เป็นรอยต่อระหว่างหูชั้นนอกกับหูชั้นกลาง 
  • เยื่อแก้วหูมีลักษณะเป็นเยื่อบางๆ รูปร่างเกือบกลม เอียงทำมุมกับหูชั้นนอก 55 องศา
  • เยื่อแก้วหูจะสั่นเมื่อได้รับคลื่นเสียง และจะส่งแรงสั่นสะเทือนเข้าไปในหูชั้นกลาง โดยการขยับหรือกระเพื่อมตามความถี่ที่ได้รับ

ท่อยูสเตเชียน

  • เป็นท่อที่เชื่อมระหว่างโพรงหลังจมูก และหูชั้นกลาง
  • ทำหน้าที่ปรับความดันอากาศภายนอกและภายในให้สมดุลกัน
  • ปกติท่อนี้จะเปิดเวลาเคี้ยว หรือกลืนอาหาร เพื่อไม่ให้มีอาการหูอื้อ
  • หากท่อยูสเตเชียนมีการอุดตันจะทำให้หูอื้อ  ปวดหูได้  รวมถึงเวลาที่เราติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ หากไม่รีบรักษา เชื้อก็อาจแพร่กระจายมายังหูชั้นกลางผ่านท่อยูสเตเชียนได้ ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคหูน้ำหนวกได้

กระดูกค้อน กระดูกทั่ง และกระดูกโกลน

  • อยู่ถัดจากเยื่อแก้วหู ไล่เรียงจากตำแหน่งที่อยู่นอกสุดไปยังในสุดตามลำดับ
  • กระดูกทั้งสามชิ้นจะยึดติดกันเป็นระบบคานดีด-คานงัด ทำหน้าที่ขยายการสั่นสะเทือนของคลื่นเสียงให้มากขึ้น และส่งต่อไปยังหูชั้นใน

เส้นประสาทในหูชั้นกลาง

  • แขนงของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7  (Chorda  Tympani  Nerve) 
  • แขนงของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 9  (Glossopharyngeal  Nerve) 
  • แขนงของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 5  (Trigeminal  Nerve)

หน้าต่างรูปไข่ และหน้าต่างรูปกลม

  • กั้นระหว่างหูชั้นในกับหูชั้นกลาง
  • ช่องหน้าต่างทั้งสองจะมีเยื่อบางๆ กั้นอยู่ ช่วยให้หูชั้นกลางทำหน้าที่สำคัญทั้ง 2 อย่างได้อย่างมีประสิทธิภาพคือ การขยายเสียงและการป้องกันเสียงดัง

คอเคลีย

  • อยู่ในหูชั้นใน มีลักษณะเป็นท่อกลมม้วนขดเป็นรูปก้นหอยราวสองรอบครึ่ง
  • ภายในคอเคลียมีท่อขนาดใหญ่ 2 ท่อ ได้แก่ สกาลาเวสติบูไล(Scala  Vestibuli) และสกาลาทิมพาไน (Scala  Tympani) ขดคู่กันไปตั้งแต่ฐานแล้วมาบรรจบกันที่ยอดของก้นหอย หรือที่เรียกว่าเฮลิโคทรีมา (Helicotrema) 
  • ภายในท่อทั้งสองนี้จะมีของเหลวคล้ายน้ำโลหิตหล่อเลี้ยงอยู่เรียกว่า เพอริลิมพ์ (Perilymph) เมื่อมีคลื่นเสียงมากระทบจะเกิดการสั่นสะเทือนและส่งสัญญาณไปตามเส้นประสาทต่างๆ

เซลล์ขน

  • เซลล์ขนมีอยู่ตลอดแนวตั้งแต่ต้นท่อคอเคลียไปจนถึงปลายท่อ โดยเซลล์ขนที่ฐานคอเคลียรับเสียงสูง และไปถึงปลายท่อรับเสียงทุ้มตามลำดับไป
  • เป็นตัวรับการกระตุ้นของเสียง ทำหน้าที่เปลี่ยนการสั่นสะเทือนของของเหลว หรือเพอริลิมพ์ ภายในท่อให้เป็นคลื่นไฟฟ้าไปสูสมอง
  • มี 2 แถวคือ แถวนอก (Outer hair cells)  มี 3 แถว จำนวนราว 12,000 – 20,000  เซลล์ และแถวใน (Inner hair cells)  มี 1 แถว มีจำนวนราว  3,600  เซลล์ 

แลบบิรินท์

  • อวัยวะรูปครึ่งวงกลมต่อกันในลักษณะตั้งฉากทั้งแนวตั้งและแนวนอน ภายในมีของเหลวหล่อเลี้ยงชนิดเดียวกับในท่อคอเคลีย  โดยปลายด้านหนึ่งของแลบบิรินท์จะมีอวัยวะรับการเคลื่อนไหวของน้ำในหู ไม่ว่าเราจะอยู่ในอิริยาบถนอน นั่ง ยืน วิ่ง หรือเล่นผาดโผน ก็จะทำให้รู้ว่าร่างกายกำลังอยู่ในท่าทางใด ส่งผลให้ทรงตัวได้นั่นเอง

หินปูน

  • เกาะอยู่ตรงกลางระหว่างคอเคลียกับประสาทการทรงตัว
  • ทำหน้าที่รับรู้การเคลื่อนไหวของศีรษะตามแรงโน้มถ่วงของโลก เช่น เวลาตะแคง ก้ม หรือเงยศีรษะ  ทั้งนี้การกระตุ้นอวัยวะการทรงตัวจะต้องสมดุลกันระหว่างหูทั้งสองข้าง เพื่อให้เราสามารถทรงตัวอยู่ได้โดยไม่ล้ม 
  • ถ้าอวัยวะการทรงตัวสองข้างไม่สมดุลกัน มีความขัดแย้งของข้อมูล สมองจะประเมินไม่ถูก ทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะ มึนงง หรือบางครั้งเรียกว่ามีอาการบ้านหมุนเกิดขึ้นได้ ซึ่งจะต้องไปพบแพทย์เพื่อทำการรักษา

4 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม