ปฐมพยาบาล

ไฟช็อต อันตรายแค่ไหน ปฐมพยาบาลอย่างไร?

ไฟฟ้าช็อต หรือการบาดเจ็บจากไฟฟ้าอื่นๆ มีหลายระดับความรุนแรง ทั้งยังสามารถส่งผลเสียต่อหลายอวัยวะของร่างกาย การปฐมพยาบาลอย่างถูกต้องจะช่วยลดความรุนแรงของการบาดเจ็บลงได้
เผยแพร่ครั้งแรก 14 ม.ค. 2020 อัปเดตล่าสุด 5 ส.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 4 นาที
ไฟช็อต อันตรายแค่ไหน ปฐมพยาบาลอย่างไร?

ไฟฟ้า นอกจากจะมีอันตรายต่อทรัพย์สินแล้ว หากเกิดกับร่างกายจะมีอันตรายต่อร่างกายในหลายระบบอวัยวะ การปฐมพยาบาลที่เหมาะสมจะช่วยลดอัตราการบาดเจ็บและเสียชีวิตจากไฟฟ้าลงได้มากมาย

การได้รับบาดเจ็บอันตรายจากไฟฟ้า เช่น ไฟฟ้าช็อต พบได้เป็นประจำ ไม่ว่าจะเป็นในครัวเรือนหรือในกลุ่มผู้ทำงานกับไฟฟ้าแรงสูง

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจภูมิแพ้และภาวะแพ้วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 855 บาท ลดสูงสุด 3150 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 3

ในภาษาไทยจะมีคำเรียกเกี่ยวกับการบาดเจ็บจากไฟฟ้าอยู่มากมายเช่น ไฟฟ้าดูด ไฟฟ้ารั่ว ไฟฟ้าช็อต ทั้งหมดนี้จัดกลุ่มอยู่ในการดูแลรักษาเหมือนกันคือ การบาดเจ็บจากไฟฟ้า (Electrical injuries)

ปัจจัยที่มีผลต่อระดับความรุนแรงและการบาดเจ็บจากไฟฟ้า ไฟฟ้าช็อต

การบาดเจ็บจากไฟฟ้าจะรุนแรงหรือไม่ ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ตามหลักการทางฟิสิกส์ของไฟฟ้า

ดังนั้นข้อมูลที่ควรจดจำไปแจ้งแก่แพทย์ เพื่อประโยชน์ในการวินิจฉัยและรักษา ได้แก่ แหล่งกำเนิดไฟฟ้าที่ทำให้เกิดอันตรายนั้นๆ

ความรุนแรงที่ไฟฟ้ากระทำต่อร่างกายคนกับกระแสไฟฟ้าที่เข้าร่างกาย (Electric current) ใช้หน่วยวัดเป็นแอมแปร์ และพลังงานที่เกิดจากกระแสไฟฟ้านั้น (Electrical energy) ใช้หน่วยวัดเป็นจูลส์

หากกระแสไฟฟ้ามากหรือพลังงานมาก จะทำให้มีการบาดเจ็บโดยตรงต่อเซลล์ และสร้างพลังงานความร้อนส่งผลให้เนื้อเยื่อเกิดความเสียหาย

ปัจจัยของตัวคนก็มีผลต่อความรุนแรงของการบาดเจ็บ ประเด็นที่สำคัญที่สุดคือ ความต้านทานไฟฟ้าของคนที่อยู่ที่ผิวหนังเป็นสำคัญ

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจภูมิแพ้และภาวะแพ้วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 855 บาท ลดสูงสุด 3150 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 3

หากผิวหนังเปียกชื้น ความต้านทานของผิวหนังจะน้อยลง กระแสไฟฟ้าจะไปสร้างความเสียหายต่ออวัยวะภายในได้มากกว่า

หากผิวหนังแห้งจะมีความต้านทานสูง อันตรายและความเสียหายจะเกิดที่ผิวหนังและกล้ามเนื้อใต้ผิวหนังเป็นหลัก จะเห็นรอยแผลไฟฟ้าเข้าและรอยแผลไฟฟ้าออกที่ชัดเจน รอยไหม้จะแผ่ออกเป็นวงกว้างได้มากกว่า

อาการบาดเจ็บจากไฟฟ้า นอกจากไฟฟ้าช็อตแล้ว มีอะไรอีก?

อาการบาดเจ็บจากไฟฟ้า แบ่งออกได้เป็น 4 แบบ ได้แก่

1. บาดเจ็บจากไฟฟ้าแรงสูง (High Voltage injuries)

ใช้เกณฑ์ความต่างศักย์ไฟฟ้าที่ 1,000 โวลต์ มักจะเกิดกับผู้ประกอบอาชีพที่ต้องเกี่ยวเนื่องกับไฟฟ้าโดยตรง เช่น ช่างไฟฟ้า ช่างเดินสายไฟ

อันตรายของไฟฟ้าแรงสูงจะอันตรายมากและเกิดความเสียหายได้ในหลายๆ อวัยวะ

2. บาดเจ็บจากไฟฟ้าแรงต่ำ (Low Voltage injuries)

ไฟฟ้าแรงต่ำ คือระดับความต่างศักย์ไฟฟ้าที่ต่ำกว่า 1,000 โวลต์ มักเกิดในคนที่อายุน้อย โดยเฉพาะเด็กและมักจะเกิดกับไฟบ้าน เกิดในครัวเรือน เป็นการบาดเจ็บที่พบบ่อย แต่ความรุนแรงและอัตราการเสียชีวิตไม่สูง

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ตรวจภูมิแพ้และภาวะแพ้วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 855 บาท ลดสูงสุด 3150 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 3

3. บาดเจ็บจากฟ้าผ่า (Lightning injuries)

ฟ้าผ่า ถือเป็นอันตรายสูงสุดของการบาดเจ็บจากไฟฟ้า เพราะความต่างศักย์สูง กระแสไฟฟ้าสูงและพลังงานที่ส่งมาถึงตัวคนสูงมาก

แม้โอกาสเกิดจะน้อยแต่อันตรายจะรุนแรง ส่วนมากจะเสียชีวิตในที่เกิดเหตุ สาเหตุการเสียชีวิตส่วนมากคือหัวใจหยุดเต้นถาวรทันที (Cardiac standstill)

4. การระเบิดขนาดเล็กจากกระแสไฟฟ้าเดินทางจากแหล่งกำเนิดผ่าอากาศมาสู่ตัวคน (Electric arc injuries)

เป็นการบาดเจ็บที่ไม่ได้เกิดจากสัมผัสกระแสไฟฟ้าโดยตรงเกิดจาก มักจะเกิดกับอาชีพช่างไฟฟ้า

การบาดเจ็บที่เกิดจะเป็นแผลไหม้ที่ผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังแบบไม่รุนแรงนัก

เมื่อกระแสไฟฟ้าเข้าสู่ร่างกายจะเกิดการบาดเจ็บต่อร่างกายสองแบบ คือ การบาดเจ็บโดยตรงต่อเซลล์จากกระแสไฟฟ้า เพราะการทำงานของร่างกายหลายส่วนใช้กระแสและความต่างศักย์ไฟฟ้าในการควบคุม

เมื่อกระแสไฟฟ้ามีความแปรปรวน เซลล์จะได้รับการบาดเจ็บ

ตัวอย่างที่เห็นชัดเจนคือ เซลล์กล้ามเนื้อหัวใจที่ทำงานด้วยกระแสไฟฟ้า ทำให้มีการบาดเจ็บและตาย รวมทั้งทำงานผิดปกติเป็นบริเวณกว้าง

การบาดเจ็บอย่างที่สองคือ การบาดเจ็บจากการเปลี่ยนกระแสไฟฟ้าเป็นความร้อน เนื้อเยื่อไหม้และถูกทำลาย

การบาดเจ็บจากไฟฟ้าจะส่งผลต่อระบบอวัยวะต่างๆ อย่างไร?

เมื่อถูกไฟฟ้าช็อต หรือบาดเจ็บจากไฟฟ้า สามารถก่อให้เกิดอาการบาดเจ็บต่ออวัยวะและระบบต่างๆ ของร่างกาย ดังนี้

1. ระบบหัวใจ

ระบบหัวใจถือเป็นระบบหลักที่ได้รับบาดเจ็บจากไฟฟ้า ทำให้เกิดการเสียชีวิตได้มาก โดยเฉพาะหากทิศทางของกระแสไฟฟ้าที่เข้าออกร่างกายนั้นเดินทางผ่านหัวใจ

ผลกระทบต่อหัวใจจากการบาดเจ็บจากไฟฟ้า ได้แก่

    • หัวใจเต้นผิดจังหวะ ไฟฟ้าไปทำให้ระบบนำไฟฟ้าของหัวใจผิดปกติ สำหรับไฟฟ้าแรงสูงจะเกิดการหยุดเต้นของหัวใจทันที (Cardiac standstill)

      ส่วนไฟฟ้าแรงต่ำจะทำให้เกิดการเต้นผิดจังหวะแบบเวรทริคิวลาร์ไฟบริเลชัน (Ventricular fibrillation) ซึ่งหากเกิดแล้วหัวใจจะบีบตัวส่งเลือดไม่ได้

      หัวใจเต้นผิดจังหวะทั้งสองแบบ หากได้รับการกู้ชีพด้วยการกดหน้าอกและช็อกหัวใจด้วยไฟฟ้าเร็วและทันเวลา จะช่วยชีวิตได้ ลดอัตราการเสียชีวิตได้มาก

      บางรายจะไม่เกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะในทันที สามารถเกิดต่อเนื่องได้ คำแนะนำการสังเกตตัวเองในช่วง 24-48 ชั่วโมงหลังจากเกิดเหตุ จึงมีความสำคัญ
    • หัวใจเต้นช้า อันเนื่องมาจากเซลล์ต้นกำเนิดไฟฟ้าหัวใจ (Sino-atrial node) ไวต่อกระแสไฟฟ้ามาก

      เมื่อมีการบาดเจ็บจากไฟฟ้าเซลล์กลุ่มนี้จะตายและเกิดพังผืด แต่จะมีผลให้หัวใจเต้นช้าในอีกหลายปีหลังจากเกิดเหตุได้
    • กล้ามเนื้อหัวใจบาดเจ็บ ทำให้การบีบตัวส่งเลือดบกพร่องเป็นปัญหาในอนาคตได้ จะต้องตรวจติดตามและแก้ไขหากเกิดกล้ามเนื้อหัวใจบาดเจ็บ หรืออาจบาดเจ็บจากการขาดเลือดเนื่องจากหลอดเลือดหัวใจตีบ เป็นก้อนแข็ง จากพลังงานไฟฟ้า

2. ระบบประสาทและสมอง

ไฟฟ้าช็อตหรือการบาดเจ็บจากไฟฟ้าอื่นๆ อาจทำให้มีอาการหมดสติ แขนขาอ่อนแรง สูญเสียความรู้สึกได้

แต่หากไม่มีอันตรายจากการกระแทกแล้ว อาการเหล่านี้มักหายไปได้เอง

3. ระบบหายใจ

เมื่อถูกไฟฟ้าช็อตหรือบาดเจ็บจากไฟฟ้า กระแสไฟฟ้าจะทำให้กล้ามเนื้อกระบังลมทำงานผิดปกติ

กระบังลมเป็นกล้ามเนื้อสำคัญในการหายใจจึงอาจผิดปกติได้ หากการบาดเจ็บไม่รุนแรงจะหายเองได้

4. ระบบกล้ามเนื้อและกระดูก

พลังงานความร้อนจากไฟฟ้าทำให้กล้ามเนื้อบาดเจ็บรุนแรง และความรุนแรงของไฟฟ้าแรงสูงจะทำให้เกิดกระดูกหักหรือข้อเคลื่อนได้

5. ระบบไต

เมื่อถูกไฟฟ้าช็อตหรือมีการบาดเจ็บจากไฟฟ้า การบาดเจ็บรุนแรงของกล้ามเนื้อจะทำให้มีสารไมโอโกลบิน (Myoglobin) ออกมามากในกระแสเลือด สารไมโอโกลบินนี้นี้มีผลเสียกับไต

หากจำเป็นต้องบรรเทาผลเสียด้วยการดื่มน้ำมากๆ หรือหากรุนแรงจะต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ

6. ผิวหนัง

ผลข้างเคียงจากไฟฟ้าหรือถูกไฟฟ้าช็อตที่รุนแรงและอันตรายมากคือ ผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังไหม้ ที่เกิดได้ทั้งระดับไม่รุนแรงจนถึงระดับรุนแรงจนต้องผ่าตัด ตามแต่ความรุนแรงของกระแสไฟฟ้า

อันตรายจากกระแสไฟฟ้าที่อันตรายที่สุดคือทำให้หัวใจหยุดเต้น อันเป็นสาเหตุการเสียชีวิตในที่เกิดเหตุที่สำคัญ แต่หากสามารถปฐมพยาบาลได้ทันท่วงที จะลดโอกาสเสียชีวิตและลดความพิการลงได้มาก

แนวทางการช่วยเหลือผู้ที่ได้รับการบาดเจ็บจากกระแสไฟฟ้า หรือถูกไฟฟ้าช็อต เบื้องต้น

หากพบเห็นคนถูกไฟฟ้าช็อตหรือได้รับบาดเจ็บจากกระแสไฟฟ้า ให้ปฏิบัติตามขั้นตอนต่อไปนี้

  1. ผู้ที่จะเข้าช่วยเหลือต้องสำรวจตัวเองจนแน่ใจว่าปลอดภัย เช่น สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันกระแสไฟฟ้าเรียบร้อยแล้ว
  2. ตัดกระแสไฟฟ้าจากแหล่งกำเนิดเพื่อลดความรุนแรงกระแสไฟฟ้า และไม่ให้สัมผัสกระแสไฟฟ้านานเกินไป
  3. หากเรียกผู้ถูกไฟฟ้าช็อตหรือบาดเจ็บจากไฟฟ้าไม่ตื่น หรือคลำชีพจรไม่ได้ ทำการกู้ชีพ ขั้นตอนนี้สำคัญที่สุดและช่วยชีวิตได้มากที่สุด
  4. ปฐมพยาบาลจุดที่ไหม้ โดยใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำแล้วพันไว้ และหากมีกระดูกหักข้อเคลื่อนให้ยึดตรึงข้อไว้ชั่วคราวด้วยเฝือกอ่อน
  5. รีบนำผู้ถูกไฟฟ้าช็อตหรือบาดเจ็บจากไฟฟ้าส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด
  6. ในกรณีบาดเจ็บเล็กน้อยและคลื่นไฟฟ้าหัวใจปรกติ สามารถติดตามอาการที่บ้านได้อย่างปลอดภัย

3 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
Victor Waldmann, Kumar Narayanam, Nicolas Combes, et al. Electrical Injuries. BMJ 2017; 357
Electrical Injuries in Current Medical Diagnosis and Treatment 59th edition
Brett D Arnaldo, Gary F Purdue, Karen Kovalske, et al. Electrical Injuries: A 20 year Review. Journal of Burn Care&Rehabilitation, November/December 2004.

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม