ชวิน รวิทิวากุล
เขียนโดย
ชวิน รวิทิวากุล
นพ.พิสุทธิ์ พงษ์ชัยกุล
ตรวจสอบความถูกต้องโดย
นพ.พิสุทธิ์ พงษ์ชัยกุล

กาฬโรค โรค (เคย) ระบาดที่คุณควรรู้จัก

ทำความรู้จักกาฬโรค ใบสั่งตายที่เคยพรากชีวิตคนเกินกว่าสองร้อยล้านคนมาแล้วในอดีต และอาจกำลังจะระบาดอีกครั้ง
เผยแพร่ครั้งแรก 8 ก.ค. 2020 อัปเดตล่าสุด 17 พ.ย. 2020 ตรวจสอบความถูกต้อง 10 ส.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 4 นาที
กาฬโรค โรค (เคย) ระบาดที่คุณควรรู้จัก

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • กาฬโรคคือโรคติดเชื้อต่อมน้ำเหลือง สาเหตุเกิดจากเชื้อแบคทีเรียเยอร์ซีเนียเพสติสที่พบในสัตว์ฟันแทะและตัวหมัด
  • อาการของกาฬโรคแม้จะคล้ายกับไข้หวัดใหญ่ แต่จะรุนแรงกว่าคือ ครั่นเนื้อครั่นตัว มีไข้ อ่อนเพลีย ต่อมน้ำเหลืองอักเสบบวม
  • หากติดเชื้อกาฬโรคแล้วไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจพัฒนาไปเป็นกาฬโรคปอดและกาฬโรคโลหิตเป็นพิษ
  • ปัจจุบันสามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะ แต่ต้องมาพบแพทย์ตั้งแต่สงสัยว่าติดเชื้อ เพราะหลายคนอาจสับสนว่าเป็นอาการของไข้หวัดใหญ่ และปล่อยทิ้งไว้ จนอาการลุกลาม รุนแรงไม่สามารถรักษาได้
  • เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจตรวจสุขภาพผู้หญิงและผู้ชายทุกวัย

กาฬโรคเคยได้ฉายาว่าเป็นความตายสีดำ (Black death) เนื่องจากในอดีตโรคนี้เคยพรากชีวิตผู้คนทั่วโลกไปกว่าสองร้อยล้านคนทั่วโลก แม้ว่าบางภูมิภาคจะพบการแพร่ระบาดของกาฬโรคน้อยลง แต่ใช่ว่าโรคนี้จะหายไปจากโลกเสียทีเดียว

ล่าสุดพบการแพร่ระบาดของกาฬโรคขึ้นอีกครั้งในประเทศจีน การแพร่ระบาดครั้งรุนแรงจนถึงขั้นประเทศจีนได้ประกาศยกระดับเตือนภัยการระบาดของกาฬโรคแล้ว

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 437 บาท ลดสูงสุด 24479 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 2

หลายคนเมื่อทราบข่าวจึงเกิดความหวาดกลัวว่า หากเกิดการระบาดของกาฬโรคขึ้นในครั้งนี้ จะมีรุนแรงมากน้อยเพียงใด บทความนี้พาไปรู้จักกาฬโรคแบบทุกแง่ทุกมุม

กาฬโรคคืออะไร?

กาฬโรค (Plague) หรืออีกชื่อที่นิยมเรียกกันว่า "Black death" เป็นโรคติดเชื้อชนิดรุนแรงที่ติดจากสัตว์สู่คน สาเหตุเกิดจากแบคทีเรียชื่อ เยอร์ซีเนียเพสติส (Yersinia Pestis)

แบคทีเรียชนิดนี้สามารถพบได้ในหมัดหนู หมัดสัตว์ฟันแทะ เช่น  กระรอก กระต่าย กลไกการติดเชื้อจะเริ่มจากเมื่อหมัดที่มีเชื้อเบคทีเรียไปกัดหนู หนูตัวนั้นก็จะป่วยเป็นพาหะนำโรคต่อมายังคน

ส่วนใหญ่จะพบโรคกาฬโรคในฤดูหนาวและบริเวณที่มีการอยู่อาศัยอย่างแออัด รักษาความสะอาดไม่ดี มีหนูอาศัยอยู่มาก 

อาการของกาฬโรค?

เมื่อได้รับเชื้อกาฬโรค เชื้อจะเคลื่อนตัวไปยังต่อมน้ำเหลืองที่ใกล้ที่สุด จากนั้นจะใช้เวลาฟักตัวประมาณ 2- 8 วัน ผู้ป่วยจะมีอาการคล้ายเป็นไข้หวัดใหญ่  มีไข้สูง หนาวสั่น ปวกศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน 

ทั้งนี้อาการที่ดูน่ากลัวที่สุดของกาฬโรคคือ ผิวหนังเปลี่ยนเป็นสีดำ เป็นที่มาของคำว่า Black death เนื่องจากเกิดเลือดออกที่ใต้ชั้นหนังกำพร้า

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 437 บาท ลดสูงสุด 24479 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 2

ประเภทของกาฬโรค 

1. กาฬโรคต่อมน้ำเหลือง (Bubonic plague)

เป็นกาฬโรคที่พบได้บ่อยที่สุด และอาจนำไปสู่กาฬโรคโลหิตเป็นพิษและกาฬโรคปอดด้วย เมื่อได้รับเชื้อจะทำให้เกิดการติดเชื้อในระบบน้ำเหลือง (Lymphatic system) ต่อมน้ำเหลืองอักเสบส่งผลต่อระบบภูมิคุ้มกัน 

อาการอาจมีดังนี้

  • ต่อมน้ำเหลืองบวม ปวด และกดเจ็บ 
  • มีไข้และหนาวสั่น
  • ปวดศีรษะ
  • ครั่นเนื้อครั่นตัว
  • รู้สึกอ่อนเพลีย
  • ชัก
  • ความดันโลหิตต่ำ

อาการต่อมน้ำเหลืองบวมและปวด อาจเกิดขึ้นบริเวณขาหนีบ รักแร้ คอ หรือตำแหน่งที่ถูกสัตว์ที่เป็นพาหะกัด โดยมีอัตราการเสียชีวิตอยู่ที่ 50-60%

2. กาฬโรคโลหิตเป็นพิษ (Septicemic plague)

กาฬโรคโลหิตเป็นพิษ หรืออาจเรียกได้ว่า ติดเชื้อในกระแสเลือด จะแสดงอาการหลังเชื้อเข้าสู่กระแสเลือด 2-7 วัน ซึ่งผู้ป่วยสามารถเป็นกาฬโรคโลหิตเป็นพิษ โดยโรคนี้อาจเป็นต่อจากกาฬโรคต่อมน้ำเหลือง หรือเป็นทันทีก็ได้ 

อาการอาจมีดังนี้

  • ปวดท้อง
  • ท้องร่วง
  • คลื่นไส้ อาเจียน
  • มีไข้และหนาวสั่น
  • อ่อนเพลียมาก
  • ช็อก
  • ผิวหนังเปลี่ยนเป็นสีดำ เนื่องจากเลือดออกใต้ผิวหนัง

อาการจะเกิดขึ้นรวดเร็วและรุนแรง มีอัตราการเสียชีวิตอาจสูงถึง 95% โดยส่วนมากผู้ป่วยมักเสียชีวิตก่อนที่อาการจะแสดงชัดเจนทั้งหมด

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
โปรแกรมตรวจสุขภาพวันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 437 บาท ลดสูงสุด 24479 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 2

3. กาฬโรคปอด (Pneumonic plague)

เป็นรูปแบบที่พบได้น้อยแต่อาการรุนแรงมากที่สุด มีอัตราการเสียชีวิตเกือบ 100% ผู้ป่วยที่ได้รับเชื้ออาจเสียชีวิตได้ภายใน 24 ชั่วโมง อาการที่แสดงอาจมีดังนี้

  • หายใจลำบาก
  • เจ็บหน้าอก
  • ไอเป็นเลือดปนหนองที่ออกมาจากปอด
  • มีไข้
  • ปวดศีรษะ
  • อ่อนเพลียมาก

เชื้อโรคสามารถแพร่กระจายจากการไอ จาม ได้ด้วย ดังนั้นหากผู้ติดเชื้ออาศัยอยู่ในชุมชนแออัด จะทำให้โรคนี้ระบาดเร็วและรุนแรงได้

กาฬโรคติดต่อจากไหน?

อย่างที่กล่าวไปข้างต้นว่า มีสัตว์หลายชนิดที่สามารถติดโรคนี้ได้ โดยการสัมผัสเนื้อเยื่อ หรือถูกสัตว์ฟันแทะที่มีเชื้อกาฬโรคกัด นอกจากสัตว์ฟันแทะแล้วก็มีสัตว์อื่นๆ ที่สามารถติดเชื้อนี้ได้ด้วย เช่น สุนัข แมว กระจง แพะ แกะ อูฐ สัตว์ป่ากินเนื้อ

สัตว์ต่างๆ เหล่านี้จะติดกาฬโรคจากตัวหมัด (Fleas) ซึ่งเป็นพาหะนำโรค หรือการกินสัตว์อื่นๆ ที่มีเชื้อชนิดนี้อยู่ก็ติดต่อได้เช่นกัน โดยอาจแสดงอาการได้ตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง

การติดกาฬโรคในมนุษย์มักมาจากการถูกตัวหมัดที่เป็นพาหะกัด หรือสัตว์ที่มีเชื้อกัด โดยเฉพาะหนู กระรอก กระต่าย รวมถึงหากรับประทานเนื้อสัตว์ที่มีเชื้อกาฬโรคอยู่ ก็อาจมีโอกาสติดได้เช่นกัน

นอกจากนี้เชื้อยังสามารถแพร่กระจายจากการไอ จาม ของผู้ติดเชื้อไปในอากาศ หากสูดดมเข้าไปจะติดต่อกาฬโรคปอดทันที

อีกกรณีที่พบเห็นได้แต่ไม่บ่อยนัก ก็คือ การสัมผัสกับพื้นผิวที่มีเชื้ออาศัยอยู่ ก่อนจะนำเข้าสู่ร่างกายโดยไม่ตั้งใจ

กาฬโรคป้องกันได้ไหม?

ปัจจุบันแม้จะมีวัคซีนป้องกันกาฬโรค KWC (Killed whole-cell vaccines) แล้ว แต่ยังถือเป็นวัคซีนที่ไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร เนื่องจากภูมิคุ้มกันจะคงอยู่ในระยะสั้นเท่านั้น

นอกจากนี้อัตราการแพร่ระบาดของกาฬโรคในปัจจุบันที่มีไม่มากเท่าในอดีต รวมถึงกาฬโรคสามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะ จึงทำให้ไม่นิยมฉีดวัคซีนป้องกัน

แต่คุณสามารถหลีกเลี่ยงปัจจัยต่างๆ ที่มีโอกาสทำให้ติดกาฬโรคได้ ดังนี้

  • หลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีสัตว์ฟันแทะเยอะ ในบางพื้นที่อาจมีหนูเป็นจำนวนมาก ซึ่งเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรคหลายชนิด ควรดูแลรักษาความสะอาดภายในบ้านอย่างสม่ำเสมอ เพื่อไม่ให้มีหนูเข้ามาอาศัยอยู่ในบ้าน

  • ไม่ควรเข้าใกล้บริเวณที่มีสัตว์ตายมากๆ หากพบเห็นสัตว์ตายจำนวนมาก สันนิษฐานได้ว่า อาจเกิดจากโรคระบาด ดังนั้นควรหลีกเลี่ยง

  • อย่าให้สัตว์เลี้ยงไปวิ่งในป่า หากบ้านไหนมีสัตว์เลี้ยง เช่น สุนัข แมว ไม่ควรปล่อยให้สัตว์เลี้ยงเข้าไปวิ่งเล่นโดยลำพัง เพราะอาจมีโอกาสที่สัตว์เลี้ยงจะไปสัมผัสกับสัตว์ที่ติดเชื้อ หรือรับเอาหมัดเข้ามาได้

  • รักษาความสะอาดของสัตว์เลี้ยง บางครั้งแม้จะไม่ได้ปล่อยให้สัตว์เลี้ยงไปเล่นในป่า สวน แต่ก็อาจติดหมัดมาจากพงหญ้า ซากไม้ที่ทับถมกัน ดังนั้นควรหมั่นทำความสะอาดสัตว์เลี้ยงด้วยผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บหมัดทั่วไปตามท้องตลาด

  • ไม่ควรสัมผัสสัตว์ที่มีแผลสด หากสัตว์เลี้ยงมีแผลสดอยูู่ ควรสวมถุงมือในการสัมผัสตัวสัตว์ และพาไปพบสัตวแพทย์ทันที

  • สวมเสื้อผ้าให้มิดชิดเมื่อเข้าป่า ไม่ว่าจะเป็นป่า หรือสวน ก็ควรสวมเสื้อผ้าปกปิดเนื้อหนังให้มิดชิด ก็ลดโอกาสเสี่ยงได้เช่นกัน

แม้ปัจจุบันการระบาดของกาฬโรคจะลดลงมากแล้วแต่ก็ไม่ใช่เรื่องไกลตัวแต่อย่างใด เพราะหนูที่เข้ามาอาศัยในบริเวณบ้านก็มีโอกาสแพร่เชื้อได้เช่นกัน

กาฬโรครักษาอย่างไร?

ก่อนอื่นเมื่อแพทย์วินิจฉัยว่า ผู้ป่วยเป็นกาฬโรค ผู้ป่วยจะถูกกักตัวแยกไว้จากคนไข้คนอื่น เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อโรค

ปัจจุบันนี้มีวิธีรักษากาฬโรคได้แล้วด้วยยาปฏิชีวนะ เช่น ยาเจนตามัยซิน (Gentamicin) หรือ ไซโปรฟลอกซาซิน (Ciprofloxacin) ที่ใช้สำหรับฆ่าเชื้อแบคทีเรียสำหรับผู้ติดเชื้อรุนแรง ทั้งนี้ต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด 

แพทย์อาจใช้ให้ยาแบบฉีดเข้าหลอดเลือดดำร่วมกับการใช้เครื่องช่วยหายใจในบางครั้ง หลังจากไข้ลดลง แพทย์ยังคงต้องเฝ้าสังเกตอาการต่ออีกหลายสัปดาห์ให้แน่ใจว่าไม่มีเชื้อหลงเหลือ

นอกจากนี้ ผู้ที่มีประวัติเข้าใกล้ชิดกับผู้ป่วยควรได้รับการตรวจโดยเร็วเช่นกัน เนื่องจากกาฬโรคนั้นลุกลามรวดเร็วมาก ดังนั้นเมื่อสงสัยว่า ตัวเองติดกาฬโรค ควรไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและรักษาทันที

เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจตรวจสุขภาพผู้หญิงและผู้ชายทุกวัย จากคลินิกและโรงพยาบาลใกล้คุณ และไม่พลาดทุกอัปเดตเรื่องสุขภาพและโปรโมชั่นเมื่อกดดาวน์โหลดแอป iOS และ Android


5 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
The center for food security & public health, Plague, (http://www.cfsph.iastate.edu/FastFacts/th/plague.pdf), 8 July 2020.
องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ, ย้อนรอยสงครามที่ไม่มีวันจบ ตอน Black Death (http://www.nsm.or.th/other-service/1757-online-science/knowledge-inventory/sci-article/science-article-nsm/4377-black-death.html), 8 กรกฎาคม 2563.

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม