กองบรรณาธิการ HonestDocs
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HonestDocs
นพ.ธนู โกมลไสย
ตรวจสอบความถูกต้องโดย
นพ.ธนู โกมลไสย

โรคย้ำคิดย้ำทำ (Obsessive-Compulsive Disorder: OCD)

เผยแพร่ครั้งแรก 24 มี.ค. 2017 อัปเดตล่าสุด 9 ก.ย. 2020 ตรวจสอบความถูกต้อง 27 พ.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 4 นาที

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • โรคย้ำคิดย้ำทำคือ ภาวะวิตกกังวลอย่างหนึ่งที่ผู้ป่วยจะมีพฤติกรรมย้ำคิดและย้ำทำอยู่กับบางสิ่งบางอย่างซ้ำๆ เพื่อสนองให้ตนเองรู้สึกสบายใจขึ้น และไม่วิตกกังวล
  • ผู้ป่วยอาจมีอาการอื่นๆ ร่วมกับพฤติกรรมย้ำคิดและย้ำทำด้วย เช่น สะบัดคอ มุมปากกระตุก ยักไหล่ กะพริบตาซ้ำๆ ซึ่งอาการเหล่านี้เรียกว่า “มอเตอร์ ทิค”
  • ผู้ป่วยโรคย้ำคิดย้ำทำบางส่วนมักมีประสบการณ์ช่วงวัยเด็กที่ไม่ดี จึงทำให้ป่วยเป็นโรคนี้ เช่น ถูกล่วงละเมิดทางเพศ การถูกทารุณทางร่างกาย หรือทางคำพูด
  • ผู้ป่วยสามารถรักษาโรคย้ำคิดย้ำทำได้ ผ่านการทำพฤติกรรมบำบัด เล่นกีฬา เล่นโยคะ นวดบำบัด เพื่อลดอาการวิตกกังวล ร่วมกับการรับประทานยาเพื่อปรับสารเคมีในสมอง
  • เปรียบเทียบราคาแพ็กเกจปรึกษาปัญหาสุขภาพจิตได้ที่นี่

โรคย้ำคิดย้ำทำเป็นอีกโรคจิตเวชชนิดหนึ่งที่ทำให้พฤติกรรมของผู้ป่วยเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม จนส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน เรามาทำความเข้าใจพร้อมๆ กันว่า โรคนี้เกิดจากอะไร พฤติกรรมผู้ป่วยเป็นแบบไหน แล้วมีวิธีรักษาอย่างไร

โรคย้ำคิดย้ำทำคืออะไร

โรคย้ำคิดย้ำทำ (Obsessive-Compulsive Disorder: OCD) จัดเป็นภาวะวิตกกังวลอย่างหนึ่ง โดยผู้ป่วยจะถูกความคิด และความรู้สึกที่ไม่ต้องการให้เกิดขึ้นครอบงำอยู่ซ้ำๆ 

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ปรึกษาสุขภาพจิต วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 855 บาท ลดสูงสุด 345 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 46

เราสามารถเรียกอาการของโรคนี้ได้รวมๆ ได้ว่า “การย้ำคิด (Obsessions)" ซึ่งจะนำไปสู่พฤติกรรมที่ทำซ้ำๆ ซึ่งเรียกว่า “การย้ำทำ (Compulsions)"

แต่หลายคนอาจสับสนว่า แล้วพฤติกรรม หรือกิจวัตรประจำวันที่ตนเองทำอยู่ทุกวันเป็นปกติ จัดอยู่ในกลุ่มอาการเสี่ยงของโรคย้ำคิดย้ำทำหรือไม่ 

คำตอบคือ "ไม่ใช่" เพราะพฤติกรรมของผู้ป่วยโรคย้ำคิดย้ำทำจะมีความคิดที่วนซ้ำไปซ้ำมาอย่างน่าหงุดหงิดตลอดเวลา จนเกิดเป็นความวิตกกังวล และกระทำการบางอย่างซ้ำๆ อยู่แบบนั้น เพื่อลดความกังวลในใจจนส่งกระทบต่อชีวิตประจำวัน

สาเหตุของโรคย้ำคิดย้ำทำ

ยังไม่มีการสรุปได้แน่ชัดว่าโรคย้ำคิดย้ำทำเกิดจากอะไร แต่ส่วนมากโรคย้ำคิดย้ำทำ เกิดจากปัจจัยต่อไปนี้

1. การถ่ายทอดทางพันธุกรรม

โรคย้ำคิดย้ำทำสามารถถ่ายทอดผ่านทางพันธุกรรมได้ หากคุณมีคนในครอบครัวที่ป่วยเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำมาก่อน ความเสี่ยงที่คุณจะป่วยเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำด้วยจะอยู่ที่ประมาณ 2-3% 

นอกจากนี้ความเสี่ยงของการถ่ายทอดทางพันธุกรรมยังอาจเพิ่มมากขึ้นอีก หากคุณมีฝาแฝดที่เกิดในไข่ใบเดียวกันเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ โดยระดับความเสี่ยงจะสูงขึ้นเป็น 60-90%

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ปรึกษาสุขภาพจิต วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 855 บาท ลดสูงสุด 345 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 46

2. ปัจจัยทางสภาพแวดล้อม 

ผู้ป่วยเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำส่วนหนึ่งมักเคยมีประสบการณ์เจ็บปวดในวัยเด็กมาก่อน เช่น การถูกล่วงละเมิดทางเพศ หรือถูกทารุณทางร่างกาย หรือทางการใช้คำพูด 

ประสบการร์ที่เจ็บปวดเหล่านี้นอกจากจะทำให้เกิดโรคย้ำคิดย้ำทำแล้ว ยังมีส่วนเพิ่มความเสี่ยงให้ป่วยเป็นโรคซึมเศร้า หรือโรควิตกกังวลประเภทอื่นๆ ได้ด้วย

3. การทำงานที่ผิดปกติของสารในระบบประสาท

มีความเป็นไปได้ว่า โรคย้ำคิดย้ำทำอาจเกิดจากความผิดปกติของระบบสารซีโรโทนิน (Serotonin) ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทในร่างกายที่ทำงานเกี่ยวกับการควบคุมภาวะอารมณ์ และความรู้สึกของเรา รวมถึงมักจะเกี่ยวข้องกับโรคทางจิตเวชหลายชนิดด้วย

4. การติดเชื้อสเตรปโตค็อคคัส (Streptococcal infection) 

เชื้อโรคที่สามารถทำให้เกิดอาการของโรคย้ำคิดย้ำทำได้ หรือที่รู้จักกันในชื่อ "โรคแพนด้าส์ (Pediatric Autoimmune Neuropsychiatric Disorders Associated with Streptococcal infections: PANDAS)" 

ความหมายของโรคนี้ก็คือ โรคจิตเภทในเด็กซึ่งเกิดจากความผิดปกติของภูมิคุ้มกันตนเอง และส่งผลไปถึงระบบประสาท โดยมีสาเหตุมาจากการติดเชื้อสเตร็ปโตค็อคคัสนั่นเอง

อาการของโรคย้ำคิดย้ำทำ 

ผู้ป่วยโรคย้ำคิดย้ำทำส่วนมากจะประสบปัญหาจากทั้งอาการ “ย้ำคิด (Obsession)" และ “ย้ำทำ (Compulsion)" แต่ผู้ป่วยบางคนอาจมีอาการเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งก็เป็นได้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ปรึกษาสุขภาพจิต วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 855 บาท ลดสูงสุด 345 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

Ads h 46

1. อาการย้ำคิด (Obsessions) 

เป็นอาการเกี่ยวกับความรู้สึก ความคิด หรือจินตนาการของผู้ป่วยถึงบางสิ่งบางอย่างซ้ำๆ โดยที่ผู้ป่วยเองก็ทราบว่าเป็นสิ่งเหล่านั้นไร้เหตุผล และไม่มีที่มา จนทำให้เกิดความรำคาญและไม่สบายใจเกิดขึ้น เช่น

  • ความกลัวต่อเชื้อโรค สิ่งสกปรก หรือการปนเปื้อนที่มากผิดวิสัย
  • ความคิดที่ยึดติดกับสิ่งต้องห้ามทางเพศ หรือทางศาสนา
  • ความกังวลเกี่ยวกับลำดับ ความสมดุล หรือความถูกต้องแม่นยำ
  • ความคิดรุนแรงเกี่ยวกับการทำร้ายตนเอง หรือผู้อื่น
  • การคิดซ้ำๆ เกี่ยวกับคำพูด เสียง หรือตัวเลข

2. อาการย้ำทำ (Compulsions) 

เป็นอาการเกี่ยวกับพฤติกรรมของผู้ป่วยที่จะกระทำการบางอย่าง หรือกระทำเพื่อตอบสนองต่ออาการย้ำคิด เพื่อให้ตนเองรู้สึกสบายใจ และไม่วิตกกังวล เช่น

  • การทำความสะอาดร่างกาย สิ่งของ หรือสิ่งแวดล้อมต่างๆ แบบมากเกินความจำเป็น
  • การบ่นพึมพำซ้ำๆ หรือนับเลขซ้ำๆ
  • พฤติกรรมที่ทำซ้ำๆ เช่น เดินเข้าและออกประตู นั่งลงและลุกขึ้นยืน
  • การจัดเรียง และจัดลำดับสิ่งของแบบมีลักษณะเฉพาะตัว หรือต้องการให้สิ่งของนั้นๆ เรียงอย่างเป็นระบบ หรือมีความสมดุลอย่างสมบูรณ์แบบ
  • การตรวจความเรียบร้อยซ้ำแล้วซ้ำอีก เช่น ตรวจว่า กลอนประตูล็อค ปิดเตาแก๊สแล้วหรือยัง
  • การเก็บสะสมสิ่งที่ไม่จำเป็นแล้ว
  • การสวดภาวนาเงียบๆ อย่างต่อเนื่อง หรือการเข้าร่วมพิธีการทางศาสนาตลอดเวลา

ผู้ป่วยโรคย้ำคิดย้ำทำบางรายอาจมีอาการเคลื่อนไหวผิดปกติร่วมด้วยซึ่งเรียกว่า "มอเตอร์ ทิค" (Motor Tic) หรือ "มูฟเมนต์ ทิค (Movement Tic)" โดยอาจอยู่ในรูปของอาการกล้ามเนื้อกระตุกอย่างไม่เป็นจังหวะ เช่น 

  • การสะบัดคอ 
  • อาการกระตุกที่มุมปาก 
  • การยักไหล่ 
  • การกระพริบตาซ้ำๆ หรืออาจเป็นอาการพูดแบบผิดปกติ หรือที่เรียกว่า "โวคอล ทิค" (Vocal Tic) 

นอกจากนี้ผู้ป่วยโรคย้ำคิดย้ำทำยังมักจะเสียเวลาอย่างน้อย 1 ชั่วโมงต่อวันไปกับอาการย้ำคิดและย้ำทำของตนเอง หรือทำให้กิจวัตรประจำวันบางอย่างต้องใช้เวลานานมากกว่าปกติ เพราะอาการป่วยที่เกิดขึ้นด้วย

การวินิจฉัย และการรักษาโรคย้ำคิดย้ำทำ

จิตแพทย์ หรือ นักจิตวิทยา จะวินิจฉัยผู้ป่วยที่มีเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ โดยอาศัยเกณฑ์ของ Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) โดยต้องแยกโรคจาก obsessive–compulsive personality disorder (OCPD)

การรักษาโรคย้ำคิดย้ำทำสามารถทำได้โดยอาศัยกระบวนการรักษา 2 อย่างควบคู่กันไป ได้แก่

  • พฤติกรรมบำบัด มีจุดมุ่งหมาย คือ เพื่อสอนผู้ป่วยโรคย้ำคิดย้ำให้ได้มีทักษะในการจัดการ และลดอาการย้ำคิดย้ำทำที่เกิดขึ้น รวมถึงความวิตกกังวลของตนเอง 
  • การรับประทานยาเพื่อปรับสารเคมีในสมอง โดยจะเป็นการให้ยาในกลุ่มยาคลายกังวล (Antidepressants) เช่น
    • แอนาฟรานิล (Anafranil) 
    • โคลมิพรามีน (Clomipramine)
    • ลูว็อกซ์ (Luvox)
    • ฟลูว็อกซ์ซามีน (Fluvoxamine)
    • โปรแซ็ค (Prozac)
    • โซลอฟท์ (Zoloft)
    • เซอร์ทราลีน (Sertraline)

นอกจากนี้ยังพบว่า การเล่นโยคะและการนวดบำบัดก็อาจช่วยผ่อนคลายความวิตกกังวลที่เกิดจากโรคย้ำคิดย้ำทำได้ แต่อาการป่วยจะหายขาดได้หรือไม่นั้น ต้องขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค การรับประทานยาที่ตรงต่อเวลา และไม่ตัดสินใจหยุดรับประทานยาเอง 

โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเข้ารับการทำพฤติกรรมบำบัดกับแพทย์ หรือนักจิตบำบัด ตามนัดหมายอย่างต่อเนื่องด้วย

เปรียบเทียบราคาและแพ็กเกจปรึกษาปัญหาสุขภาพจิต จากคลินิกและโรงพยาบาลใกล้คุณ และไม่พลาดทุกอัปเดตเรื่องสุขภาพและโปรโมชั่นเมื่อกดดาวน์โหลดแอป iOS และ Android


16 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
Grant JE (14 August 2014). "Clinical practice: Obsessive-compulsive disorder". The New England Journal of Medicine. 371 (7): 646–53. doi:10.1056/NEJMcp1402176. PMID 25119610.
Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5 (5 ed.). Washington: American Psychiatric Publishing. 2013. pp. 237–242. ISBN 978-0-89042-555-8.
Beyond OCD, Facts about Obsessive Compulsive Disorder - Beyond OCD (https://beyondocd.org/ocd-facts), 2 March 2020.

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆ ที่เกี่ยวกับอาการนี้
สวัสดีค่ะ คือหนูกำลังสงสัยว่าหนูเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำหรือเปล่าค่ะ คือหนูเข้าใจนะคะว่า โรคย้ำคิดย้ำทำ มันไม่ใช่แค่แบบ เราจู้จี้จุกจิก แล้วเราก็บอกว่าเราเป็นโรค หนูเคยเลยไปอ่านบทความเกี่ยวกับโรคนี้มาค่ะ อาการส่วนใหญ่ จะเน้นไปเรื่องของความสะอาด และสิ่งศักดิ์สิ...
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
วันนี้เดินสวนทางกับคนอื่น แล้วมือเขามาชนที่ต้นขาเบาๆ กังวลว่าเผื่อเขามีเข็มที่ติดเชื้อแล้วมาทิ่ม ทั้งที่ไม่มีแผล ไม่รู้สึกเจ็บ จะหายจากความคิดแบบนี้ได้ยังไงคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
หากคุณยังมีคำถาม ส่งคำถามให้คุณหมอตอบได้ที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม